Цебераг1и Бисмиллагьи Ррах1мани Ррах1им

Х1акълъунго, кинабниги рецц Аллагьасе буго, нилъеца Аллагьасе рецц гьабула гьесдаса кумекги, мунагьал чуриги т1алаб гьабула. Свалат салам лъеги Аварагасда нилъехъе рисалатгун вач1арав, Аллагьасул нухда джигьад гьабурав, жинцаги абурав, - «дун вит1арав вуго къиямасеб къоялда цеве хвалченги босун». Ух1уд гъазаваталда жиндир хирияб гьумер лъукъарав, ункъабилеб цаги бекарав. Гьесул агьлуялдаги асх1абзабадаги лъеги свалат салам, Абу бакр, Г1умар, Г1усман, Г1али жододаса Аллагь разилъаял, хвезег1ан жодоца джигьад гьабурал, гьелда хадуб…

Гьаб, нахъ бач1араб заманаялъ джигьадалда сверухъ хабар г1емерлъана. Х1ежалде риччан руго, какал разе тун руго, кафурзабаз къвариг1араб ч1езабун буго, гьелгун рагъизе бегьуларо, гьел руго г1емерисезул к1алдисан раг1улел раг1аби. Какал разе танин, х1ежалде риччанин абизе ккани, кафурав чи щив кколев нилъее как базе тезеги, гьукъизеги ккани, Аллагьасда т1адеги вахъун. Лъица гьесие гьединаб ихтияр кьун бугеб? Гьедин абиго гьеч1ищ бусурманав чияс живго кафурчиясдаса г1одовег1ан гьави? Бусурманав чи т1адег1анав вижун вуго Аллагьас кафур чиясдаса. Аллагьасе мут1иг1лъуларев, Аллагьас г1одовег1ан гьавурав кафур чи щай нилъеца нилъедаго т1ад лъолев? Щай нилъ х1акъирлъиялда разилъулел, нилъ буссурбаби ратани?

Т1адег1анав Аллагьас жиндир хирияб каламалда абулеб буго:

{ وَلاَتهنوا ولا تحزنوا وأنتم الأعلون إن كنتم مؤمنين }

- «Нуж заг1иплъуге, нуж пашманлъуге, нуж т1адег1анал руго, нужеца Аллагьасда иман лъолеб батани». (Алиг1имран 139).

Гьаб аяталда Аллагьас нилъеда бицунеб буго нилъ кафураздаса т1адег1ан рук1ин, нилъ Аллагьасда иман лъолеллъун ратани.

Гьединго, жакъа г1емер абулеб раг1ула, Шамиль имамас абун бугин, гьадинаб к1удияб бак1 россия бук1ин лъалеб бук1арабани дун вагъизего вук1инч1илан. Нилъ жиндалъун ч1ух1арав имам, 25-соналдаса ц1ик1к1ун кафурзабигун вагъарав. Г1алимзаби жинда г1ажаиблъарав, кин гьесда гьебго щинаб заманаялъ кафурзабигун вагъун бажарараб, гьаб мискинаб ракьалдаса, дагьал г1адамалгун, къадараб ярагъгун? Кин гьес имамлъи гьабуруб гьаб хъач1аб халкъалъе? Киг1ан къвак1араб рак1 гьесул бук1араб?

Нилъ буссурбаби г1ажаиблъуларо имамасул бажариялда, нилъеда лъала гьеб кинабго Аллагьасдасан бук1ин. Аллагьасул кумек бук1ана гьесие. Щайгурелъул Аллагьас къуръаналда абулеб буго: - «Нужеца Аллагьасе кумек гьабуни, Аллагьас нужееги кумек гьабила». Кин нилъеца Аллагьасе кумек гьабулеб? Аллагьас малъараб гьабун, теян абураб жибго тун. Амма жодор рек1елъ нифакъ бугел «буссурбабаз» бокьараб хабар бицуна, Имамги х1акъир гьавула. Гьелго щинал соназ кафурзабигун вагъарав гьесда лъалеб бук1ун гьеч1ила россиялъул к1одолъиги, тушманасул г1емерлъиги. Гьедин абулезул раг1и кинго рек1елъ рекъолареб раг1и буго. Т1оцебесеб: - «Гьедиг1анго жо борцине лъаларев, тушманасул къуваталъе къимат кьезе лъаларев чиясда кин к1олеб 25 соналъ рагъулъ, буссурбабазе цевехъанлъи гьабизе? К1иабизеги: - «Дагьабниги г1елму бугев чиясда тарихалдасан лъала буссурбаби киданиги тушманасдаса ярагъ яги г1адамал г1емер рук1ун бергьинч1еллъи». Лъабабизеб ва бищунго к1вар бугеб: - «Гьеб раг1и кафурзабахъан бач1араб бук1инги лъалеб бук1аго, кин буссурбабаз къабул гьабулеб? Шарг1алда, Аллагьасде кафурав чиясул раг1иялда мугъч1вай гьаби кинго бегьулеб пиша гьеч1о. Гьел раг1аби, кафурзабазда т1адги рекъон, нилъеца имамасде г1унт1изари, гьеб кколарищ нилъеца имамасда лъолеб к1удияб бугьтан? Жагьилчияс абиялда г1айиб кин гьабилеб, жал г1алимзабиян ругел г1адамазги гьел къабих1ал раг1аби т1орит1изарулел ругеллъидал»?

Кинниги лъазе кколеб жо: - Бусурманав чиясе тущман к1удияв вук1унаро, щай гурелъул гьес Аллагьу Акбаран абула - Аллагь киналдасаго к1удияв вуго. Гьединго тушман къуватавги вук1унаро, щай гурелъул буссурбабаз ла х1авла ва ла къуввата илла биЛлагьан абула – гьеч1о лъилниги къуватги х1алги Аллагьасулалда т1аде. Мунафикъзабазе бокьун батани, россиягун рагъугеян имамасул васият бугин, гьел нилъер ваццал ругин абизе, гьеб буго Аллагьасул шарг1алъул г1аксаялда бугеб хабар.

Пикру гьабе, нилъеца имам сундухъ к1одо гьавулев вугев? Кафурзабазда къвал баялъищ? Яги гьелъул г1аксалда, тушбабигун вагъиялъищ? Х1акълъунго, гьев вуго Аллагьас кафурзабигун вагъиялъ к1одо гьавурав. Аллагьас нилъги т1амана гьев к1одо гьавизе.

Цо бак1алда рагъ бугони цояв к1алъала гьеб джигьад бугоян, цогияс гьеч1оян абула. Амма гьелъие х1укму гьабизе ккани г1елму къвариг1уна. Жиндаго лъалареб жоги бицун к1алъарав чи, гьев вит1ун кканиги гьесие мунагь буго, жинда лъалареб жо бицаралъухъ. Лъалареб жоялде лъаларин аби, гьебги г1елму буго. Лъалареб жоялде лъалин аби, гьеб жагьиллъиялде т1аде жагьиллъи буго, къокъ гьабун абуни ах1макълъи.

Цо чиясул х1амица абун буго, гьаб заманаялъ рит1ухълъи гьабуни дун хважаинасда рек1ине кколин. Щай абуни, щай гурелъул дун жагьил буго. Амма дир бет1ергьан к1иц1ул жагьил вуго, живго жагьил вук1инцин лъаларев.

Гьаб умматалъе рагъул рихин, Аллагьасул диналъе г1оло къеркьезе бокьунгут1и жидерго нафсалги боц1иги кьун, гьеб г1ажаибаб жо гуро. Аллагь гурх1аги нилъеда. Аварагас (свалла Ллагьу г1алайгьи ва саллам) куцарал Асх1абзаби кафурзабигун рагъана. Аллагьасул раг1и т1адег1ан гьабуна, жидерго нафсалги боц1иги Аллагьасул нухдаги кьуна. Жив беццав, канлъи бихьуларев Аварагасул Асх1аб Г1абдуллагь ибну умму Мактум, джигьадалъул хиралъи лъан, джигьадалде вахъун Къадисиялъул гъазаваталда шагьидлъана.

Ва амма ленин малг1унас куцараб къавм кин джигьадалде бахъинабилеб. Гьезул Аллагь ленин вугев г1адин вуго. Ленин ч1аго вуго, рецц КПССалъе буго,- ян, кафурал раг1абиги рицун, куфруялъул байрахъалги рорхун, какал ралел г1адамал мажгиталдаса къват1иреги гъун, школалда лъималазе к1алал кквезеги теч1ого, куфруялъул законал рилъанхъизарулел г1адамал джигьадалде рахъунаро. Джигьад гьабулезде данде рахъуна.

Аллагь даимго ч1агояв, жив холарев вуго. Алх1амдулиллагь, щибаб рецц Аллагьасе буго, дин нилъер ислам буго, кафур нилъер тущман вуго, къиямасеб къо ч1езег1ан буссурбабазда джигьад т1адаб буго. Гьаб г1акъида бугев чи Аллагьасул нухда вагъизе вахъуна, шагьидлъун хвей гьесие гьаб г1умруялдаса хириябги бук1уна.

Гьедин, бат1и-бат1ияб хабар джигьадалда сверун бук1инги х1исабалде босун, гьаниб дие бокьун буго къуръан х1адисалда, имамзабазул раг1абазда рекъон, джигьадалъул х1укму баян гьабизе. Фарзул г1айн ва фарзул кифаят кида бук1унеб, халифа гьеч1ого гьабизе бегьулищ, - абурал суалазе жаваб кьезе? Гьелда цебеги шарг1алда жаниб лъалареб жо бицине х1арамаб бук1ин, гьебги баян гьабизе.

Г1амал гьабиялда цебе г1елму бук1ине ккола.

Т1адег1анав Аллагьас къуръаналда абулеб буго:

{ فاعلم أنه لآ إله إلا الله واستغفرلذنبك}

- «Дуда лъай, х1акълъунго Аллагьзаби гьеч1о, т1адег1анав цо Аллагь гурони, ва дуцаги Аллагьасдаса дурго мунагьал чури т1алаб гьабе».

Г1амал гьабиялда цебе, г1елму бук1ине кколин абураб маг1на кьола гьаб аяталъ. Аллагьас байбихьуда амро гьабуна: - «дуда лъай», - абун. Лъай - гьеб ккола г1елму. Ва хадуб гурони абич1о мунагьал чури т1алаб гьабе, - ян. Гьебги г1амал гьаби буго. Нилъедаго лъалареб жоялда кин нилъеца г1амал гьабулеб, кин гьеб г1адамазда бицунеб? Сунда бугониги бегьула, яги бегьулароян абилалде цебе гьелда хурхун шарг1алъул х1укмо лъазе ккеларищ?

Т1адег1анав Аллагьас абулеб буго:

- «Дуца абе Мух1аммад, (свалла ллагьу г1алайгьи васаллам), дир бет1ергьанас х1арам гьабуна нужеца Аллагьасде абизе нужеда лъалареб жо. Х1алалаб х1арам гьабун, х1арамаб х1алал гьабун, Аллагьасде гьереси г1унт1изабизе. Нуж шайт1абазул нухда нахъ рилъунге, гьеб нужер тущман буго. Гьелъ нужеда амру гьабула квешлъиялдалъунги, г1асилъиялдалъунги, нужеца Аллагьасде лъалареб жо абиялдалъунги.

Гьаб аяталъ баян гьабулеб буго, нилъеца лъалареб жо Аллагьасде аби, щайт1аналъ берцин гьабураб жо бук1ин. Мун нахъ вилъунге лъалареб жоялда. Г1инги, берги, рак1ги - Аллагьасда цебе дуда гьикъизе буго сундуе дуца гьел х1алт1изарурал, лъик1алъейищ яги квещалъейищ?

Аварагасда (свалла ллагьу г1алайгьи васаллам) гьикъараб мехалъ вах1ю решт1инч1еб жоялъул х1акъалъ, гьес гьелъие жаваб кьолароан Аллагьасдасан вах1ю бач1инег1ан.

Аварагас (свалла Ллагьу г1алайгьи васаллам) абулеб буго: къазизаби лъабго тайпаялда руго. Цо алжаналъуве, к1иго жужах1алъуве унеб. Алжаналъуве унев вуго х1акъаб жо лъарав гьелдалъун х1укмуги гьабурав. Цогидав жинда х1акъаб жо лъарав х1укмуялъулъ зулму гьабурав гьев жужах1алъув вуго. Цоги (лъабабилев) жагьилав чи жинца х1укму гьабурав гьевги жужах1алъув вуго.

Бухарияс т1ехьалул байбихьи гьабун буго, Аллагьас вах1ю решт1инабиялъул бициналдалъун.

Гьеб буго ишара нилъер дин г1акълуялдалъун гуреб, вах1юялдалъун, лъараб бук1иналде. Гьелда хадуб бач1унеб буго иманалъул бицен. Гьеб буго лагъасда бищун цебе т1алъулеб жо. Хадуб г1елмуялъул бицун буго, гьеб буго шарг1 лъалеб нух, ай г1адамасда жиндица гьабизе кколеб г1амал лъалеб нух.

Жинда жо лъаларев чи вуц1ц1ун ч1а, х1инкъун х1акъаб жо абизе к1оларев чиги, чарал харбал рицинч1ого вуц1ц1ун ч1а, Аллагьасда аск1об нилъеего лъик1аб бук1ине бокьун батани. Жинда жо лъалев чияс лъараб жо бахчуге, къват1ибе къе, кьеч1они Аллагьасул цим бахъиналда гъоркье ккола.

Аварагас (салла Ллагьу г1алайгьи ва саллам) абун буго: - «щив чи вугониги жинца г1елму бахчун (лъараб жо г1адамазда малъич1ого), Аллагьас гьесда метер къиямасеб къоялъ ц1адул ч1олорхъо бала».

Х1акъаб жо бицине к1оларев чияс х1акъаб жо бицунесениги квек1к1ен гьабуге. Живго щив, г1алимчийищ, махул къебедищ, ц1улал устарищ, жиндирго хъулухъ щиб кколебали лъаларев чияс, лъарабги лъач1ебги бицун кинабго хвезабула. Г1абдалав гьудуласдаса, г1акъилав тущман лъик1ав вугоян бицен буго. Г1абдалав гьудулас, жиндирго лъай гьеч1олъиялъ, нилъее лъик1лъи гьабулаян зарал гьабула. Гьединго жагьилав чияс лъик1аб бицунаян, мекъабги бицун зарал гьабула.

Джигьадалъул баян.

Гъазават: гьеб буго Аварагас (салла Ллагьу г1алайгьи ва саллам) гьарурал рагъал. Авараг цадахъ гьеч1ого гьабуралда сарият абула.

Джигьад: Г1араб мац1алдаса нилъер мац1алде буссинабуни гьелъул маг1на ккола к1вараб х1ал кьей. Гьеб абизе бегьула тушманасде данде вагъиялде, шайт1аналде данде вагъиялде, нилъерго нафсалъулгун гьабулеб гьеб къвинеги гьабун чорхол гьаваялда нахъе рилъунгут1иялде, Аллагьасул нухда боц1и кьеялде. Залимав ханасда х1акъаб раг1и абиялде жив ч1валевлъи лъаниги. Гьеб буго бищунго к1удияб джигьад. Къаламалдалъун гьабулеб х1акъаб жо хъван г1адамазе баян гьабун, гьединго мац1алъ мунафикъзабазда данде гьабулеб, гьезие х1акъаб жо бицун.

Ай, джигьад абураб раг1иялъул маг1на ккола нилъеца рагъизе ккараб мехалъ рагъун, к1алъан баян гьабизе ккараб мехалъ гьедин баян гьабун, хъвазе ккани хъван к1вараб х1ал кьей Аллагьасул раг1и, Лаилагьа илла Ллагь абураб, бищун т1адег1анаб бук1иналъе. Кафурзабазул законаздасаги, росдал г1адатаздасаги, кинаб бугониги т1агъуталъул х1укмуялдасаги. (т1агъут - Аллагь тун бат1ияб жиндие г1ибадат гьабулеб жо).

Жакъа къоялъ кинабго т1алъула. Рагъизеги фарз буго, гьелъул х1акъалъулъ бицинеги, хъвазеги, г1адамазе баян гьабизеги фарз буго. Рег1арав чи вук1ине бегьуларо жакъа къоялда жанив. Бажарарас бажарараб гьабизе ккола. Щибго жо бажаруларев унтарав г1ажизав чияс дуг1а гьабила, бугони боц1иги кьела Аллагьасул нухда.

Жакъа цо-цо г1алимзаби лъугьун руго джигьад абулеб раг1иялъ бат1и-бат1ияб маг1на кьолеблъиги лъан, гьеб рагъалдаса т1обанго цойги рахъалде сверизабизе. Нафсалде джигьад гьабиялде бачине, гьеб бугин джигьадалъул маг1найилан г1адамазе баян гьабизе. Бит1араб буго нафсалде данде рагъиялдеги джигьад абула.

Гьез рик1к1унеб буго нафсалде джигьад гьаби к1удияб джигьадлъун гьаб гьересияб х1адисалдалъун. Джабиридасан бицараб: Авараг вач1ана гъазаваталдаса, гьесги абуна: - «нуж рач1ана лъик1аб рач1иналдалъун, ва нужги рач1ана гьит1инаб джигьадалдаса к1удияб джигьадалде. Асх1абзабаз абуна: - «щиб кколеб гьеб к1удияб джигьад»? Аварагас абуна: - «лагъас жиндирго гьаваялдехун джигьад гьаби,-ян». Ибну х1ажарица гьелъул х1акъалъ абулеб буго: - «гьеб буго г1адамазул мац1алда машгьураб, Абу Г1аблатил вас ибрагьимил хабар.

Гьеб кьуч1аб батани Аварагас, (салла Ллагьу г1алайгьи ва саллам), гьелдаса хадуб джигьад гьабич1ого щайха теч1еб? Гьесдаго хадуб асх1абзабазги щай теч1еб? Нафсалдехун джигьад гьаби к1удияб батани щай Аварагасе гьеб зах1матлъи къвариг1ун бук1араб? Гъазаваталде араб мехалъ нафс рокъойищ толеб? Гьениб гурищ ц1ик1к1ун щайт1ан х1алт1улеб? Гьебмехалъ гьабизе кколарищ нафсалдехун джигьад? Ният бац1ц1ад гьеч1они рихьдае ц1аруе, г1арцуе, ч1ух1дае вагъани гьеб джигьадлъун рик1к1унаро.

Жибго рагъ маг1наялда, ч1вай-хъвай маг1наялда, тушбабигун рагъеян рач1арал аятал, х1адисал кин нилъеца нафсалде джигьад гьабиялде сверизе гьарилел?

Т1адег1анав Аллагьас абулеб буго:

{ كتب عليكم القتال وهو كره لكم وعسى أن تكرهوا شيئا وهو خير لكم وعسي أن تحبوا شيئا وهو شر لكم والله يعلم وأنتم لا تعلمون } البقرة: 216

- «Нужеда т1ад парзлъун гьабун буго кафуразда ва мушрикзабазда рагъ бай, киг1анго нужее гьеб рихараб жо бугониги. Ва амма цо жо нужее риханиги гьелъул ахир нужеего лъик1аб бук1ине бегьула. Ва нужее цожо бокьула, гьелъул ахир нужее квешаб бук1инеги бегьула. Х1акълъунго Аллагьасда лъала, нужеда лъаларо».

(сура Албакъара: аят 216)

Цойги аяталда Т1адег1анав Аллагьас абулеб буго:

{ فاقتلوا المشركين حيث وجدتموهم وخذوهم واحصروهم واقعدوا لهم كل مرصد } التوبة: 5

- «Нужеца мушрикзаби ч1вай, кир нужеда гьел ратаниги, асирлъунги ккве, гьел жанир ругел хъулбиги сверун ккве. Нуж гьел хьвадулел нухда хъаравуллъи ккун ч1ч1а». (сура ат-тавба.аят 5)

Аварагас (свала Ллагьу г1алайгьи ва саллам) абуна: - «Дида (Аллагьас) амру гьабуна г1адамазулгун рагъ баян, ла илагьа иллаЛлагьан абизег1ег1ан. Гьедин абун хадуб гьез дидаса биялги, боц1иги ц1унана, хут1араб х1исаб Аллагьасде т1амун тола».

Башир ибну Хасасиятица, жиндаса Аллагь разилъаяв абуна: - « Дун аварагасухъе вач1ана исламалъе къот1и гьабизе. Гьес дие шарт1 лъуна, дуца нуг1лъи гьабила х1акълъунго жиндие лагълъи гьабизе кколеб жо гьеч1о цо Аллагь гурони. х1акълъунго Мух1амадги гьесул лагъги чапарги вуго,- абун, щуябго какги бала, рамазаналъ к1алги ккола, закаг1атги кьола, х1ежги гьабула, Аллагьасул нухда джигьадги гьабула».

Дица абуна: - «ва Бичасул Авараг (свалла Ллагьу г1алайгьи ва саллам), к1иго жо дида х1ал к1оларо, закаг1ат кьезе, дир анц1го гурони варани гьеч1о, гьел дир агьлуялъе рахьги беч1ч1улеб гьелги т1ад раччулеб жо буго. Джигьад гьабизеян абуни, дида бицунеб раг1ана мугъ бан т1урарасда Аллагьасул цим бахъунилан. Дун х1инкъун вуго рагъде ани, дие хвел рихун, дир нафсги х1инкъиялда». Аварагас (свалла Ллагьу г1алайгьи ва саллам) дир квер ккуна, багъаризеги гьабуна, цинги абуна: - «садакъаги кьеч1они, джигьадги гьабич1они, сундухъа мун алжаналда жаниве лъугьунев»? Цинги дица абуна: - «ва Бичасул авараг (свалла Ллагьу г1алайгьи васаллам) дица дуе къот1и гьабулеб буго гьеб киналъего. Гьебмехалъ гьес дир къот1и къабул гьабуна.

Саламат ибну Нуфайлица абуна: - «Дун Аварагасда (свалла Ллагьу г1алайгьи ва саллам), аск1ов г1одов ч1ч1ун вугев мехалъ, цо чи т1аде вач1ана. Гьес абуна: - «ва Бичасул Авараг, (свалла Ллагьу г1алайгьи ва саллам) г1адамаз чуязул милат г1абулеб гьеч1о, ярагъги г1одоб лъуна, цо-цо г1адамаз абулеб буго т1ок1алъ рагъги гьеч1ин», - абун.

Аварагас (свалла Ллагьу г1алайгьи ва саллам) абуна: - «гьез гьереси бицана, гьанже бач1ана рагъ. Дир уматалъул цо къокъа т1аса инч1ого рагъизе руго Аллагьасул нухда, гьезие къварилъи бук1ине гьеч1о жодода г1адамал хилифлъаниги. Аллагьас гьездалъун цо-цо г1адамазул рак1ал гьет1изе гьарула гьезие ризкъи къезе, къиямасеб къо ч1ч1езег1ан гьел рагъизе руго, къиямасеб къо ч1ч1езег1ан чол жалалда лъик1лъи бухьун буго».

Анас ибну Маликица х1адис бицана. Аварагас (свалла Ллагьу г1алайгьи ва саллам) абуна: - «Нужеца мушрикзабазулгун джигьад гьабе нужерго боц1ц1иялдалъун, нужерго нафсалдалъуни, нужерго мац1ц1алдалъунги».

Кафурзабигун мац1ц1алдалъун джигьад гьаби бук1уна, гьезда рихунеб жо раг1изабун, гьезие раг1изе зах1матлъулеб, гьел какун, гьездехун хъач1аб хабар бицун, гьезда данде рахъине буссурбаби гьесизарун.

Нилъерго нафсалде данде джигьад гьабила, гьеб гьабизе ккеялда даг1баги гьеч1о. Амма, гьал кафурзабазул нафсазде джигьад гьабеян рач1арал аятал, х1адисал: - «Нужеца мушрикзаби ч1вай, Аллагьасул диналъе г1оло рагъе, Нужеда рагъ т1адаблъун гьабун буго»,- гьел ва гьезда релъарал аятал, гьезда г1амал лъица гьабилеб? Жугьут1аз жодорго т1ахьалг1адин къуръан хисизейищ гьабилеб? Яги бануисраилаз Мусада г1адинищ абилеб? Мунги дур Аллагьги а, нуж к1иялго рагъе ниж гьанир г1одор ч1ч1ун рук1ина, -абун? Бет1ергьан Аллагь дуца рижарал капурал нижецайищ ч1валел, дуцаго ч1вай бокьун батаниян Аллагьасда к1алищ гьикъилеб?

Х1узайфа ибну Яманица бицана. Аварагасдас (свалла Ллагьу г1алайгьи ва саллам) абуна: - «Исламалъул минкьго бут1а буго. Ислам (ай, шагьадат бит1и) цо бут1а, как цоги бут1а, закаг1ат цоги бут1а, х1аж цоги бут1а, джигьад цоги бут1а, рамазаналъ к1ал кквей цоги бут1а, лъик1аб жоялдалъун амру гьаби цоги бут1а, квешаб жоялдаса нахъе ч1вай цоги бут1а, цо бут1аниги гьеч1ев чи г1ададе хвана».

Цо-цо г1алимзабаз абулеб буго гьал аятаздехун берги къанщун къуръаналдаго гьеб гьеч1еб г1адин, нафсалъулгун джигьад гьабеян. Г1адамазеги гьеб данде кколеб буго. Нилъерго маг1ишаталъе квек1ен гьеч1еб х1алалъ, балагьун кино-концертазухъгун ч1умалги рехун, херал рук1а, бах1арал рук1а, гьеб х1алалда джигьадги т1убазабун, Аллагь гуккилин нилъеда рак1алде ккун батани, нилъ руго нилъерго нафсал гуккулел г1адамал. Гьедин нафсалъулгун джигьад гьабулеб бугони 500 сонниги гьелда т1ад бергьенлъи босизеги къвариг1ина. Аллагьас ц1унаги нилъ гьедин рук1иналдаса.

Гъазават бук1уна к1иго бат1ияб: фарзул г1айн ва фарзул кифаят.

Т1адег1анав Аллагьас абулеб буго:

{ وقاتلوا في سبيل الله واعلموا أن الله سميع عليم } البقرة: 244

- «Нужеца Аллагьасул диналъе г1оло рагъ гьабе ва нужеда лъай т1адег1анав Аллагь нужеца бицунеб жо раг1улев, нужер г1амал ва рек1ел хиялал лъалев вук1ин». (сура Албакъара; аят 244)

Цойги аяталда Аллагьас абулеб буго:

{ قاتلوا الذين لا يؤمنون بالله ولا باليوم الآخر ولا يحرمون ما حرم الله ورسوله ولا يدينون دين الحق من الذين أوتوا الكتاب حتى يعطوا الجزية عن يد وهم صاغرون } التوبة:29

- «Нужеца рагъ гьабе, Аллагьасда ва ахираталда иман лъоларел г1адамазда данде, Аллагьас ва гьесул расулас х1арам гьабураб жо х1арамги гьабуларел. Ва жодоца х1акъаб динги гьабуларел, жодохъе т1ехь рещт1ине гьабурал ягьудиялги ва насраниялги. Гьазда рагъ гьабеян абулеб буго Аллагьас, жал мут1иг1лъун, мук1урлъун, г1одорег1анлъун жодоца жизъят (бихьизабураб налог) кьезег1ан». (сура ат-тавб аят.29)

Фарзул кифаят. Гьелъул маг1на ккола, Аллагьас жив-живасда хас гьабич1ого, киналго г1адамаздаса т1алаб гьабураб жо абураб. Цо къукъаялъ гьеб т1убани киназдасаго гьелъул х1акъ т1аса ккола. Гьабурасе кириги щола, цогиясдазе мунагьги бук1унаро. Масала жаназалъул как бай: - Цо къукъаялъ гьеб бани росдадаго т1аса ккола, цонигияс бач1они кинабго росу мунагьалъукье ккола.

Гьединго нилъ тушманасде т1аде к1анц1улел ругони, тушманасде данде джигьад гьабизе г1ураб къуватги бугони, вахъинч1ев чиясде х1ажатги гьеч1они гьеб рик1к1уна фарзул кифаятлъун. Гьел рахъинч1ониги мунагьалъулъ кколаро. Фарзул кифаят гъазават бугони эбел инсул изну къвариг1уна, налъи т1ад бугони жинца налъи кьезе бугесдаса изну босизе ккола. Х1ал к1варас жинцаго гьабила, к1оларес цогиял гьесизе гьарила.

Имам Нававияс абулеб буго: - «кафурзабазул к1иго х1ал буго. Т1оцебесеб х1ал (фарзуль кифаят т1алъулеб); - гьел жодорго шагьаралда ругони, бусурбабазде к1анц1изе къасдги гьабулеб гьеч1они, фарзул кифаят буго гьезда т1аде к1анц1и». К1иабилеб фарзуль г1айн т1алъулеб х1алалъул жиндир бак1алда бицине буго, иншааЛлагь.

Алусияс «джигьад фарзлъун гьабун буго нужеда т1ад» абураб аяталъул х1акъалъ тафсиралда абулеб буго: - Кафурзаби нилъер шагьаралде лъугьани джигьад фарзул г1айн буго. Жидерго шагьаралда ругони, нилъ гьезда т1аде к1анц1изе фарзул кифаят буго. Нилъеца кафурзаби тезе бегьуларо исламалде ах1ич1ого, яги налог бахъич1ого. Кафурзабаз бусурбабазда абуни: -«къот1и гьабе нижгун рагъич1ого рук1ине, ниж нужгунги рагъиларо, нужеца нижги теян, гьединаб къот1и шарг1алда бегьуларо, щай гурелъун гьез нилъедаса т1алаб гьабулеб буго фарз тезе. Джигьад гьаби кидаго фарз буго (яги фарзуль г1айн, гьеб гьеч1они фарзуль кифаят). Кафурзабазул ц1акъго ц1ик1к1араб къуват бугони бегьула гьединаб къот1и гьабизе заманги бихьизабун.

Фарзул г1айн. Гьеб буго Аллагьас кинавго чиясдаса гьабеян т1алаб гьабураб жо. Масала: Как бай , к1ал кквей, закаг1ат бахъи, х1еж гьаби, къот1и т1убай, гьекъолеб жоялдаса рик1к1алъи, джигьад гьаби ва гь.ц.

Т1адег1анав Аллагьас абулеб буго:

{ يا أيها الذين ءامنوا إذا لقيتم الذين كفروا زحفا فلا تولوهم الأدبار}

الأنفال: 15

Ва гьал иман лъурал г1адамал! Кафурзабазул боял нужеда данде рач1араб мехалъ, жал т1аде к1анц1ун ва г1емерал боял рак1арун, нуж гьезде мугъ кьун лъутуге.

Ал-Анфал 15

Цойги аяталда Аллагьас абулеб буго:

{وقاتلوا في سبيل الله الذين يقاتلونكم ولا تعتدوا إن الله لا يحب المعتدين } البقرة:190

Нужеца рагъ гьабе Аллагьасул нухда, жидеца нужергун рагъ гьабулезулгун, амма г1урхъи бахунге (зулму гьабиялдалъун). Х1акълъунго Аллагьасе рокьуларо, г1орхъи бахунел г1адамал. Ал-Бакъара 190

Жегиги Аллагьас абулеб буго:

{ الشهر الحرام بالشهر الحرام والحرمات قصاص فمن اعتدى عليكم فاعتدوا عليه بمثل ما اعتدى عليكم واتقوا الله واعلموا أن الله مع المتقين } البقرة:194

Рагъ х1арамаб моц1алъ мушриказ рагъ гьабуни нужецаги гьеб моц1алъ гьезда рагъ гьабе ва къисасги босе. Гьел моц1азда жаниб жудеца нужедахун тушмнлъи гьабурал, нужеда рагъ гьабизе т1аде рач1арал мушриказе ва кафуразе гьез нужее гьабуралда релълъараб жазаъ гьабе. Нуж Аллагьасдаса х1инкъа, х1акълъунго т1адег1анав Аллагь жиндаса х1инкъаралгун цадахъ вуго.

Ал-бакъара 194

Фарзул г1айн чияс т1убани гьесие кири буго, гьеб тани мунагьги, Аллагьасул рахъалъан г1акъубаги бук1ине буго.

Имам Нававияс абулеб буго: - «джигьад фарзул кифаят буго, бусурбабазул ракьалде тушман вач1араб мехалъниги хут1ун. Гьеб мехалъ фарзул г1айн буго киназдаго т1алъула. Гьеб шагьаралда г1ураб къуват гьеч1они гьезда сверухъ ругезда т1алъула, тушманасда данде къуват г1езег1ан».

Аварагасул саллаллагьу г1алайгьи васалламасул заманалъги джигьад фарзул г1айн бук1ана, тушманасул къукъа бусурбабада сверухъ лъугьараб мехалъ, Мадина шагьар сверун ккун бук1араб г1адин. Гьелъ т1алаб гьабулеб буго киналго бусурбабаз гьездехун джигьад гьабеян.

Кидал джигьад фарзул г1айн бук1унеб?

1) Тущманас буссурбабазул ракь бахъани, гьеб бахъизе жодорго къуват багъаризабуни. Буссурбабазул агьлуялъе, цо къукъаялъе яги цо чиясе квешлъи гьабуни, гьев ккуни, ч1вани, х1инкъизе гьавуни.

Т1адег1анав Аллагьас абулеб буго:

{ يأيها الذين ءامنوا إذا لقيتم الذين كفروا زحفا فلا تولوهم الأدبار. ومن يولهم يومئذ دبره إلا متحرفا لقتال أو متحيزا إلى فئة فقد باء بغضب من الله ومأويه جهنم وبئس المصير} الأنفال:15-16

Ва гьал иман лъурал г1адамал! Капурзабазул боял нужеда данде рач1араб мехалъ, жал т1аде к1анц1ун ва г1емерал боял рак1арун, нуж гьезде мугъ кьун лъутуге. Рагъда вук1адго тущманасде мугъ реххун лъутарав чи, цойги къукъаялде аск1ове векерун гурони, яги рагъуе х1илла гьабун бак1 хисун аравги гурони, гьев тушманасдаса лъутун арав чи, жинда Аллагьасул ццим бахъин щварав чи вуго. Ахираталда жив вуссунеб бак1ги жужах1 буго. Ц1акъ квешаб бак1 бугоха гьеб жужах1 жинда жаниве ккарав чиясе.

Ал-анфал 15-16

Цойги аяталда Аллагьас абулеб буго:

{ يأيها الذين ءامنوا ما لكم إذا قيل لكم انفروا في سبيل الله اثاقلتم إلى الأرض أرضيتم بالحيات الدنيا من الأخرة فما متاع الحيات الدنيا من الأخرة إلا قليل } التوبة:38

Ва гьал иман лъурал г1адамал! Аллагьасул Расулас джигьад гьабизе рахъа абун ах1араб мехалъ нуж щай ракьалда рек1арал г1адин, бак1лъун ч1олел? Нуж ахиратги к1очон тун дунялалъул ч1аголъи т1асса бищун, гьелда рак1 гъунищ ругел? Ахираталда бугеб алжаналда данде ккун, гьаб дуниялалъул ч1аголъи ц1акъго файда гьеч1еб, къабих1аб жо буго. Ал-тавба 38

Жегиги Аллагьас гьебго сураталда абулеб буго:

{ يأيها الذين ءامنوا إذا لقيتم فئة فاثبتوا واذكروا الله كثيرا لعلكم تفلحون. واطيعوا الله ورسوله ولا تنازعوا فتفشلوا وتذهب ريحكم واصبروا إن الله مع الصابرين } التوبة: 45-46

Ва гьал иман лъурал гIадамал! Кафурзабазул къукъаялда нужеца дандч1вай гьабураб мехалъ, кафурзабазул къокъаялда данде къвак1ун ч1ч1а нуж, ва нужеца Аллагьги г1емер рехсе, нужерго мурад т1убазе бокьун батани. Ва нужги мут1иг1лъе Аллагьасе ва Аллагьасул Расуласеги, ва нужго нужелъго даг1бадуге, нуж заг1иплъизе къуватги ине. Нужеца сабру гьабе. Х1акълъунго Аллагь сабру гьабулезда цадахъ вуго.

Ал-тавба 45-46

Къурт1ибияс тафсиралда абулеб буго: - « Джигьадалъул цо-цо х1ал бук1уна киналго рахъине кколеб. Тушман нилъер ракьалде вач1араб мехалъ, киналго гьеб бак1алъул чаг1и къват1ире рахъине кола. Г1олахъаби, херал, рагъухъан, бо ч1ег1ер гьабулев, вахъине к1олев чи рокъов ч1еларо, эбел инсул изноги къвариг1унаро».

Бо ч1ег1ер гьабиялъул маг1на щиб? Саг1ид ибну Мусайиб абун табиг1инав вук1ана, гьес абулеб буго: - «вагъун бажарич1они, дица буссурбабазул рик1к1ен г1емер гьабила, гьезул къайи матах1 ц1унила»-ян.

Буссурбабазул ракьалде тушман г1агарлъани, жаниве лъугьич1ониги, буссурбабазда къват1ире рахъине т1алъула. Аллагьасул дин загьир гьабизе, буссурбабазул къуват ц1унизе.

Тушман т1аде к1анц1ани, буссурбаби данде рахъинч1ониги бегьула, рокъорго ч1ч1ун рагъи гьезда маслах1атаблъун бихьани. Ух1удалъул гъазаваталда Аварагас (свалла Ллагьу г1алайгьи васаллам) амро гьабураб г1адин.

Буссурбабазул ракьале тушман лъугьараб мехалъ, аск1ов вугесдасан байбихьун кумек гьабизе ккола тушман нахъе ч1вазе. Буссурбабазул шагьарал, киналго цо шагьарлъунги рик1к1уна.

2) К1иабилеб джигьад фарзлъун бук1унеб бак1. Буссурбабазул халифаяс, шарг1ияв ханас амру гьабуни рагъул цо къукъаялда цо г1адамазда, цо чиясда рагъде рахъаян, гьел г1адамазе джигьад фарзул г1айн лъугьуна.

3) Лъабабилеб джигьад фарзлъун бук1унеб бак1. Рагъул майданалде щун хадуб гьениса нахъ руссине бегьуларо. Джигьадалде чи ун хадуб, гьеб джигьад фарзул г1айнги гьеч1они, рагъул майданалде щвезег1ан чиясе нахъ вуссине изну буго. Гьединго сунатаб джигьад бугони (фарзул кифаяталда г1ураб къадар г1адамазул г1ун бугони хут1аразе гьенир г1ахьаллъи суннат бук1уна), эбел инсул изну гьеч1ого гьениве вахъине х1арамаб буго, щай гурони эбел инсуе мут1иг1лъи фарз буго джигьад гьаниб суннат буго, фарз суннаталдаса цебе гьабула. Кин вугониги эбел инсухъе г1енеккич1ого вахъани, цинги рагъул майданалде щвараб мехалъ нахъе вуссине х1арамлъула, рагъул майданалде щвараб мехалъ гьеб фарзлъун лъугьуна.

Ибну Къудаматица абулеб буго: - «к1иго къукъа данде ч1вараб мехалъ, мухъалги данде рит1араб мехалъ, гьениве вач1арав чиясе нахъе вуссине бегьуларо, гьесда гьеб т1алъана .

Аварагас (свалла Ллагьу г1алайгьи васаллам) абуна: - «нужеца тушманасде данде ч1вазе анищал гьаруге, Аллагьасда т1аса лъугьин гьаре. Амма, нужеда тушман данде ч1вараб мехалъ сабру гьабе, нужеда лъай, алжан хвалчадул раг1адалда гъоркь бук1ин».

Кафурзабаз буссурбабазул мег1ер г1алах щиб бугониги бак1 ккуни, шагьаралдаса рик1к1адаб, гьенир г1адамалги гьеч1еб, гьеб мехалъги киналго рахъине ккола.

Халифа (бусурбабазул бет1ер) гьеч1ого джигьад гьабизе бегьулищ?

Халифа гьеч1ого джигьад бегьуларин абураб раг1и, гьеб буго гьаб заманаялъ джигьадалде инее бокьич1ого ч1ч1арал г1адамазе шайт1аналъ гьабураб вах1ю.

Т1адег1анав Аллагьас абулеб буго:

{ وكذلك جعلنا لكل نبي عدوا شياطين الإنس والإنس والجن يوحى بعضهم إلى بعض زحرف القول غرورا ولو شاء ربك ما فعلوه فذرهم وما يفترون } الأنعام: 112

- «Дур тушбаби ругел г1адин, цере рук1арал аварагзабазулги рук1ана тушбаби. Г1адамал жундул, жодоца цуцахъе вах1ю гьабулел, загьиралда берциналин ккарал раг1абаздалъун, гуккиялъул мурадалда. Аллагьасе бокьани гьез гьеб гьабуларо, дуца гьелги гьезул гьересиги жалго те».

Гьел тушбабаз гьал раг1аби рицуна, жидехъ ахираталда иман лъоларел г1адамал г1енеккизе, гьелги рази гьаризе, гьез гьарулел мунагьалги гьаризе. Цо-цояз гьаб мекъаб пикру г1адамазе загьир гьабула бац1ц1адаб нияталдалъун, бит1арабиланги ккун.

Имам гьеч1они бусурбабада т1алъула джигьадалъе цевехъанлъун жидедаго гьоркьоса чи тезе. Гьеб раг1и буго Бухариясул, Ибну Х1ажарил, Т1ах1авиясул, Ибну Мунайирил, Ибну Къудаматил, Ибну Таймиятилги. Гьелъие далил буго, Асх1абзаби муъта гъазаваталда Халид ибну Валид вищиялда разилъи. Гьеб заманаялъ Имам вук1ана Авараг (салла Ллагьу г1алайгьи васаллам), амма гьев рик1к1ад вук1ана.

Татараз халифги ч1ван 656 соналъ, имам гьеч1еб заманаялъ, бусурбабаз джигьад гьабуна. Гьезда гьоркьор рук1ана ч1ах1иял г1алимзаби Г1из ибну Г1абдусалам г1адинав. Цонигияс абич1о нилъер халифа гьеч1о кин нилъеца джигьад гьабулеб. Бусурбубазул бет1ер гьеб рагъулъ Сайфуддин Къут1з вук1ана, живго вач1арав лъицаго вищич1ого. Къазизабиги, г1алимзабиги киналго гьесда разилъана, гьесие къот1иги гьабуна.

Ибну Касирица абулеб буго: - «Къут1зица гьабураб пиша Аллагьас бусурбабазе кьураб к1удияб ниг1мат буго. Гьев сабаблъун Аллагьас татаразул къуват бекана».

Г1убадат Ибну Ссамитица абулеб буго: - «Аварагас (салла Ллагьу г1алайгьи ва салам) ниж аск1оре ах1ана. Нижеца гьесие къот1и гьабуна Халифаниги, Имамниги кафурлъани гьесие мут1иг1лъуларин. Гьесда данде рахъине ккола гьев нахъе рехизе. Нахъе ине разилъулев гьеч1они рагъизе т1алъула. Гьесул бак1алда г1адилав имам тезе ккола. Гьеб буго киналниги г1алимзаби т1ад рекъараб х1укмо. Ибну Х1ажарицаги, Нававиясги бицараб г1адин. Гьеб мехалъ кин нилъеца абилеб имамги гьеч1ого къват1ире рахъине бегьуларин. Бусурбаби кафурлъиялъулъги фасалъиялъулъги тун.

Т1адег1анав бет1ергьан Аллагь! Дуца нижеда х1акъаб х1акъаблъун бихьизабе, мекъаб мекъаблъун бихьизабе. Х1акъаб кквезеги бат1улаб тезеги тавфикъги, къуватги кье. Аллагьасул дин ц1унун рагъулездаса дуца нижги гьаре, гьеб нухда шагьид хвел щун рохизеги гьаре…Амин

ИА GURABA