Бисмиллагьи ррах1мани ррах1им

Икъраъалъул уммат

Къуръаналда т1оцебе решт1араб аят буго «икъраъ - дуца ц1але», - абураб аят.

Исламияб диналъул бищунго кIудияб гIаламат ва жиндир кIвар бугеб амро буго гIелму лъазаби, цIализе ва хъвазе лъазаби. Исламияб динго гIелмуялда т1ад бараб буго, Къуръанги, хIадисги гьелъул аслуги буго.

Аллагьас жиндирго хирияб каламалда, къуръан решт1ине жиндалъун байбихьараб сураталъул, т1оцебесеб аяталда жаниб абулеб буго:

«Дуца (гьаб хирияб Къуръан) цIале МухIаммад, дур БетIергьан Аллагьасул цIаралдалъун байбихьун, Жинца кинабго махлукъ бижарав». (Аль-ГIалакъи, 96 сурат, 1 аят)

Цойги аяталда абулеб буго:

«Дуца абе, МухIаммад; - жинда гIелму лъалев гIалимчиги, жинда щибго жо лъаларев жагьилчиги рук1унищха цо даражаялда», - абун…»? (Аз-Зумар, 39 сурат, 9 аят)

Гьаб аяталъ нилъеда бихьизабулеб буго, жинда жо лъалев чиясул даража Аллагьасда цебе, лъай гьеч1есулалдаса т1адег1анаб бук1ин.

Г1ибадаталъул уммат

Аллагьас къуръналда абулеб буго:

«Я гьав ратIлилъ жемарав! Мун тIаде вахъа сардилъ гIибадат гьабизе. Дагьабго мехалъ кьижун, гIемерисеб мехалъ тIаде вахъун вукIа! Бащадаб сордоялъ тIаде вахъа, яги гьелдаса дагьаб заманаялъ вахъа! Яги бащадаб сардидаса ц1ик1к1араб заманаялъ т1аде вахъа мун. Дуца гьеб сардилъ вахъиналда жаниб, гIедегIичIого ва пикру гьабулаго Къуръанги цIале»! (аль-Муззаммиль, 73 сурат, 1-4 аятал)

Гьал аятал рещтIинариялъе сабаб бицун имам Бухарияс бицараб хIадисалда буго:

Аллагьасул свалат салам лъеяв Авараг «ХIираъалъул нохъода гIибадат гьабулев вугеб мехалъ, гьесде вахIю босун Жабраил малаик вачIиндал, хирияв Авараг цIакъ хIинкъун, жиндир ракI тIеркIолаго Хадижатихъе вачIана ва гьес абуна: «Дун вахчизаве, дун ратIлилъ жеме», - абун. Гьедин тIад ратIлилъ жемун, Аллагьасул Расул вегун вугеб мехалъ, гьесде т1аде Жабраил малаик вачIана, ва жинда ссвалат салам лъеяв Аварагасда амру гьабуна: «Мун гьедин вегун вукIунге, мун тIаде вахъа, дуца Аллагьасе гIибадат гьабе ва гьеб гIибадат гьабиялдалъун дур черхги куцай: Аллагьасул рисалат умматалъухъе щвезабулаго дуда тIаде бачIине бугеб захIматаб амруялъе, ва дуда бихьизе бугеб захIмалъиги, къварилъиги хIехьеялъеги».

عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَقُومُ مِنْ اللَّيْلِ حَتَّى تَتَفَطَّرَ قَدَمَاهُ فَقَالَتْ عَائِشَةُ لِمَ تَصْنَعُ هَذَا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَقَدْ غَفَرَ اللَّهُ لَكَ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ قَالَ أَفَلَا أُحِبُّ أَنْ أَكُونَ عَبْدًا شَكُورً...

Х1акълъунго Аварагас (свалла Ллагьу г1алайгьи ва салам) сардилъ т1аде вахъун какал ралаан, жиндир к1иябго х1ет1е кьват1-кьват1изег1ан. Жинда Аллагь разилъаяй Г1аишатица гьесда абуна: «Ва Аллагьасул Расул, щай дуца гьедин гьабулеб, Аллагьас дур цебе аралги хадур рач1унебги мунагьал чурунги рук1адго. Аварагас (свалла ллагьу г1алайгьи ва салам) абуна: «Дие бакьинарищ дунги Аллагьасе щукру гьабулев лагълъун вук1ине»?

Джигьадалъул уммат

Т1адег1анав Аллагьас абуна:

«Нужеда т1ад фарзлъун гьабун буго кафурзабазда ва мушриказда рагъ гьабизе, киг1анго нужее гьеб бокьулареб жо бугониги. Ва амма, цо жо нужее риханиги, гьелъул ахир нужеего лъик1аб бук1ине бегьула. Ва нужее цойги жо бокьула, гьелъул ахир нужее квешаб бук1инеги бегьула. Х1акълъунго Аллагьасда лъала (лъик1абги, квешабги), нужеда лъаларо». (Аль-Бакъара, 2 сурат, 216 аят)

АсхIабзабаз хирияв Аварагасда (свалла Ллагьу г1алайгьи ва саллам) абураб мехалъ: «Я Расулу Ллагьи! Дуца нижеда лъазабе, бищунго хайир цIикIкIараб даран щиб бугеб абун»? ТIадегIанав Аллагьас гьал хадур ругел аятал рещтIинаруна:

«Я гьал иман лъурал гIадамал! Дица нуж тIоритIилищ, жинца унтизабулеб жужахIалъул гIазабалдаса нуж хвасарлъулеб дарам-базаралде? Нужеца тIадегIанав Аллагьасда ва Гьесул Расуласда иман лъе, нужерго магIишаталдалъун ва нужерго нафсаздалъун Аллагьасул диналъе гIоло гъазаватги гьабе! Гьаб даран буго нужее бищунго хайир бугеб, нуж жо лъалел ва бичIчIунел гIадамал ратании». (Ас-Сафф, 61сурат, 10-11 аятал)

Гьединго Аварагасги (свалла Ллагьу г1алайгьи ва салам) абуна: «Дида амру гьабуна г1адамазулгун рагъ баян, гьез «ла илагьа илла Ллагь» - ан абизег1ан. Г1адамаз гьеб абун хадуб, гьез дидаса биялги боц1иги ц1унана, гьелъул (шагьадаталъул) х1акъниги хут1ун. Хут1араб х1исаб Аллагьасде т1амун тола».

Башир ибну Хасасиятица (жиндаса Аллагь разилъаяв) бицана: «Дун Аварагасухъе вач1ана исламалъе къот1и гьабизе. Гьес дие шарт1 лъуна: «Дуца нуг1лъи гьабе, х1акълъунго жиндие лагълъи гьабизе кколеб жо гьеч1о, цо Аллагь гурони, х1акълъунго Мух1амадги гьесул лагъги, чапарги вуго абун, къойил щуябго какги бай, Рамазаналъ к1алги ккве, закаг1атги бахъе, х1ежги гьабе, Аллагьасул нухда джигьадги гьабе». Дица абуна: «Ва бичасул Авараг (свалла Ллагьу г1алайгьи ва салам): «К1иго жо дида х1ал к1оларо; закаг1ат кьезе х1ал к1оларо – дир анц1го гурони варани гьеч1о, гьел дир агьлуялъе рахьги беч1улел, жидеда т1адги раччулел жал руго. Джигьад гьабизеян абуни – дида гьез (асх1абзабаз) бицунеб раг1ана, «мугъ бан т1урарасда Аллагьасул ццим бахъуна», абун. Дун х1инкъун вуго, рагъде ани дида хвел рихина, дир нафсги х1инкъила абун». Аварагас (салла Ллагьу г1алайгьи ва саллам) дир квер ккуна, цинги багъаризабуна, цинги абуна: «Садакъаги кьеч1они, джигьадги гьабич1они, сундухъ мун алжаналъуве лъугьунев»? Дица абуна: «Ва Бичасул Авараг! Дица дуе гьеб киналъего къот1и гьабулеб буго». Цинги къот1иги гьабуна».

Цойги х1адисалда, Саламат ибну Нуфайлидасан бицана: «Дун Аварагасда аск1ов г1одов ч1ч1ун вугеб мехалъ, цойги чи т1аде вач1ана. Гьес абуна: «Ва Бичасул Авараг! Г1адамаз чуязул милат г1абулеб гьеч1о, ярагъги г1одоб лъун буго, цо-цо г1адамаз «т1ок1алъ рагъги бук1ине гьеч1ин», - абулеб буго. Аварагас (свалла Ллагьу г1алайгьи ва салам) абуна: «Гьез гьереси бицана, гьанже бач1ана рагъ. Дир умматалъул цо къокъа т1аса инч1ого рагъизе руго Аллагьасул нухда. Гьезие къварилъи бук1ине гьеч1о жидеда г1адамал хилифлъаниги. Аллагьас цо-цо г1адамазул рак1ал гьет1изарула гьезие ризкъи къезе. Къиямасеб къо ч1езег1ан гьел рагъизе руго, къиямасеб къо ч1езег1ан чол жалалда лъик1лъиги бухьун буго».

Аллагьас ва Аллагьасул чапарас нилъее баян гьарун, рицун тун руго буссурбаби ч1унтиялъе ругел г1иллаби, ва гьеб ч1унтиялдаса хвасарлъизе ккани къвариг1унел сабабалги. Аллагьас жиндирго хирияб каламалда абулеб буго:

«Х1акълъунго Аллагьас халкъалда бугеб (лъик1абниги, квешабниги) х1ал хисизабуларо, гьеб халкъалъ жидерго х1ал хисизабун гурони». Т1адег1анав Аллагьасе бокьараб мехалъ цо квешаб къавмалъе г1азаб гьабизе, гьеб г1азаб нахъч1валев щивго чи вук1унаро. Гьеб къавмалъе, цох1о Аллагь гурев, щивниги Вали ва Насир вук1унаро». (Ар-Раг1д, 13 сурат,11 аят).

Гьалъул маг1на буго: «Гьел Аллагьасде руссинч1они, гьезда бугеб х1ал хисуларо ва лъиданиги гьезие кумек гьабунги бажаруларо», - абураб.

Аллагьасе мут1иг1лъун, гьесие г1ибадат гьабун, берцинаб х1алалъ муъминзаби хьвадараб мехалъ, Аллагьас гьезие берцинаб яшав ва парахатаб г1умру кьун бук1уна. Гьеб х1алги хисун, муъминзабаца г1асилъаби гьарураб мехалъ, гьел г1асилъабазде данде Аллагьас гьезда т1аде къварилъабиги риччала.

Г1асилъи-фасикълъиялда, куфру-ширкалда цо къавм хьвадараб мехалъ, гьезул х1ал квешаб бук1уна, загьиралда гьел лъик1 ругин абун кканиги. Гьезул рак1алги, чурхдулги ургъел-къварилъиялъулъ рук1уна. Гьез тавбу гьабун, лъик1аб г1амал гьабун гурони, Аллагьас гьезул х1алги хисизабуларо. Жив гьезда гурх1улев, гьезул умуразул ва тадбир гьабулев гьудул-гьалмагълъи, г1ага-божарав чиги вук1унаро гьезие.

Аллагьасул свалат салам лъеяв Аварагас бицараб х1адисалъулъ буго: «Аллагьас цо къавмалде вит1арав Аварагасде вах1ю гьабуна, дуца гьеб къавмалда абеян: «Цо росдал агьлу, яги цо хъизан Аллагьасе т1аг1ат-г1ибадат гьабиялдаса буссун, Аллагьасе г1асилъиялда хьвадараб мехалъ, Аллагьас гьезие бокьулеб жоги гьездаса нахъе босун, гьезда рихараб жо биччала гьезде т1аде», - абун.

Аллагьасги абулеб буго:

{ ذلك بِأَنَّ الله لَمْ يَكُ مُغَيِّراً نِّعْمَةً أَنْعَمَهَا على قَوْمٍ حتى يُغَيِّرُواْ مَا بِأَنْفُسِهِمْ } [ الأنفال : 53 ]

«Алагьас къавмалъе (иман лъедал) кьурал жиндир ч1ах1иял ниг1матал балагьаллъун сверизаруларо, гьез жидерго нафсазул х1ал хисизабун хадуб гурони. Х1акълъунго Аллагь жинда кинабго жо раг1улев, ва кинабго жо лъалев вуго». (Аль-Анфаль, 8 сурат, 53 аят).

Цойги аяталда абулеб буго:

وقوله : { وَمَآ أَصَابَكُمْ مِّن مُّصِيبَةٍ فَبِمَا كَسَبَتْ أَيْدِيكُمْ وَيَعْفُواْ عَن كَثِيرٍ } [ الشورى : 30 ]

«Дунялалъул рокъоб нужеда щолеб цо-цо къварилъи буго нужерго гIамалал сабаблъун бугеб. ГIемерисеб нужер мунагь Аллагьас тIаса лъугьунги тола». (аш-Шура, 42 сурат, 30 аят)

Щибав инсанас мунагь гьабунщинахъе Аллагьас гьелда данде жазаъ гьабулеб букIарабани, гьаб ракьалда тIад чIагояв чиго хутIилароан. Аллагь гурхIулев вукIиналъ, гьес мунагьазде данде гIакъуба хех гьабуларо; тавбо гьабизе, лъикIаб гIамал гьабизе рес кьола жиндир лагъзадерие.

Гьединго абулеб буго (маг1навияб таржама):

«Гьаб х1акъаб Къуръаналъул х1укму жидеда бицун хадубги ягьудияз мун гьереси гьавуни, дуца гьезда абе Мух1аммад: «Нужер Бет1ергьан Аллагь ц1акъ гурх1ел-рах1мат г1ат1идав ва г1емерав вугоха», - абун. Аллагьасе цо квешаб къавмалъе г1азаб гьабизе бокьараб мехалъ, Гьесул гучаб г1азаб нахъе ч1вазе лъиданиги к1оларо». (аль-Анг1ам, 6 сурат, 147 аят).

Г1ажаиблъи гьабун абулеб раг1и буго гьеб. Гьелъул маг1на буго: «Гьал ягьудияз гьарулел к1удиял мунагьалги, Аллагьас гьезие г1азаб гьабич1ого тейги ц1акъ г1ажаибаб жо буго. Ц1акъ сабру к1удияв ва гурх1ел г1емерав вугоха Аллагь. Ва амма гьеб Аллагьасул гурх1елалъ нуж гуккунги рук1унге», - абураб.

Х1адисалдаги абулеб буго:

وقد سئل صلى الله عليه وسلم : أنهلك وفينا الصالحون؟ قال : « نعم إذا كثر الخبث »

Аварагасда (свалла Ллагьу г1алайгьи васаллам) асх1абзабаз гьикъун буго: «Ниж гьалаглъулищ нижеда гъорлъ лъик1ал чаг1и рук1аго», - абун. Аварагас (свалла Ллагьу г1алайгьи ва саллам абун буго: «Гьалаглъула, чороклъи ц1ик1араб мехалъ».

Балагье диналъул вацал! Хал гьабе къуръаналъул аятазул, ва жинда ссвалат салам лъеяв Аварагасул, х1адисазул! Кире гьез нилъ ах1улел ругел ва щиб жо гьез нилъеда амру гьабулеб бугеб?

Гьез нилъ г1елмуялде, г1ибадат гьабиялде, джигьад гьабиялде гьет1изарулел руго.

Аварагасда (свалла Ллагьу г1алайгьи ва саллам) амро гьабун буго г1ибадат гьабеян, сардилъ вахъун какал рай т1адаблъун гьабун буго. Джигьад фарзлъун гьабун буго, гьеб тани г1одобег1анлъи т1аде бач1унеблъиги бицун буго.

عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَال : َسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِذَا تَبَايَعْتُمْ بِالْعِينَةِ وَأَخَذْتُمْ أَذْنَابَ الْبَقَرِ وَرَضِيتُمْ بِالزَّرْعِ وَتَرَكْتُمْ الْجِهَادَ سَلَّطَ اللَّهُ عَلَيْكُمْ ذُلًّا لَا يَنْزِعُهُ حَتَّى تَرْجِعُوا إِلَى دِينِكُمْ

Ибну Г1уридасан бицана, дида Авараг (свалла Ллагьу г1алайгьи ва салам) жинца абулев раг1анин: «Нужеца г1ина даран гьабураб мехалъ, г1ачиязул рач1алги ккураб мехалъ, рекьиялдаги разилъидал, джигьадги рехун тедал – гьеб мехалъ Аллагьас нужеде х1акъирлъиги, г1одобег1анлъиги биччала ва гьеб нахъеги бахъуларо нуж нужерго диналде руссун гурони.

Мух1аммад

ИА >