Дур к1иабилеб х1ужа ч1унгут1иялъе далилал:

Дуца абуни, «джигьадалде инч1ого нахъе ч1еялъе г1илла хъизанги, лъималги, агьлуги, боц1иги буго», - ян дур х1ужа бат1улаб, жиб нахъе ч1вараб буго.

Аллагьас баянаб, жиндилъ щибго балъголъи гьеч1еб раг1и бицун буго гьелъул х1акъалъулъ.

وَمَا أَمْوَالُكُمْ وَلَا أَوْلَادُكُمْ بِالَّتِي تُقَرِّبُكُمْ عِنْدَنَا..

«Гьаб нужер боцIи-малги, нужер лъималги гьечIо жинца нуж Аллагьасде гIагар гьарулеб жолъун...». (Сабаъ, 34 сурат, 37 аят)

Жеги Аллагьас абулеб буго:

زُيِّنَ لِلنَّاسِ حُبُّ الشَّهَوَاتِ مِنَ النِّسَاءِ وَالْبَنِينَ وَالْقَنَاطِيرِ الْمُقَنْطَرَةِ مِنَ الذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ وَالْخَيْلِ الْمُسَوَّمَةِ وَالْأَنْعَامِ وَالْحَرْثِ ذَلِكَ مَتَاعُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَاللَّهُ عِنْدَهُ حُسْنُ الْمَآَبِ

Дунял т1аса бищарал г1адамазе берцин бихьизабун буго чорхое бокьулеб, гьава-нафсалъ т1алаб гьабулеб жо. Щиб гьеб абуни – руччаби руго гьел ва васалги руго ва г1емераб месед-г1арацалъул ва цойгидаб жоялъул хазинабиги руго, ч1ух1арал, тайпа ц1акъал чуялги руго. Х1айваналги руго ва хур-ахалги руго. Гьаб кинабго жо буго дунялалъул рукъалъул бечелъи, берцинлъи ва маг1ишат. (Жиб хехго т1асан унеб, жинда щибго божи гьеч1еб, жиб сабаблъун г1емераб рек1ел къварилъи т1аде бач1унеб, жакъа бугониги метер т1асан унеб жо буго гьеб кинабго). Ва амма, Аллагь вуго муъминзабазе жинда аск1об ц1акъ берцинаб руссин бугев ва лъик1аб ажро-кириги бугев. (Аль-Г1имран, 2 сурат, 14 аят)

Гьединго абулеб буго:

اعْلَمُوا أَنَّمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا لَعِبٌ وَلَهْوٌ وَزِينَةٌ وَتَفَاخُرٌ بَيْنَكُمْ وَتَكَاثُرٌ فِي الْأَمْوَالِ وَالْأَوْلَادِ كَمَثَلِ غَيْثٍ أَعْجَبَ الْكُفَّارَ نَبَاتُهُ ثُمَّ يَهِيجُ فَتَرَاهُ مُصْفَرًّا ثُمَّ يَكُونُ حُطَامًا وَفِي الْآَخِرَةِ عَذَابٌ شَدِيدٌ وَمَغْفِرَةٌ مِنَ اللَّهِ وَرِضْوَانٌ وَمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلَّا مَتَاعُ الْغُرُورِ

Нужеда лъай, я гьал муъминзаби, гьаб дунялалъул чIаголъи гьадингоясеб расанди г1адаб жо бук1ин. Нуж жиндаса роххун рукIунеб берцинлъиги буго, нуж цоял цояздаса жиндалъун реццарулел рук1унеб жоги буго (жиндир насабалдалъун чIухIун, лъимал-хъизаналдалъун чIухIун, боцIи-малалдалъун чIухIун рукIунеб). Цояз цоязулалдаса гIемераб магIишат данде гьабун, васал гIемерал рукIун, гьелдалъун чIухIун рукIунеб жоги буго гьаб дуниял. Гьаб дуниялалъул мисал буго, ахихъаби жинца роххизарулеб, берцинаб хур-хер бижизабураб цIадалда релълъун. Цинги гьеб хур-хер бакъван, тIогьиллъун унеб, гьелдаса хадуб гьарщун гIодобеги ун, хъурун тIагIунеб. Ва амма ахираталда букIунеб жо буго Аллагьасда инкар ккурал гIадамазе гьабулеб гучаб гIазабги, муъминзабазе гьабулеб Аллагь разилъиги, гьезул мунагьал рахчиги. Гьаб дуниялалъул чIаголъи гьечIо жинца инсан гуккулеб, жиб хеккого тIаса унеб матагIлъун (къайи-къоно) гурони. (Аль-Х1адид, 57 сурат, 20 аят).

Сагьлу ибн Саг1дица аварагасдасан ( салла ллагьу г1алайгьи ва саллам ) бицана: «Аллагьасда аск1об дунял бащалъулеб бук1арабани к1к1араялъул кваркьиялда, кафурчиясе гьениса к1ал ц1ураб лъимцин гьекъезе телароан».

Аварагас салла ллагьу г1алайгьи ва саллам абуна: «Нужер цоясул чода кьабулеб ц1ц1ал лъолеб бак1 алжаналда жаниб бугеб, дунялалдасаги, дунялалда жаниб бугеб кинабго жоялдасаги лъик1аб буго. Радал джигьадалде ун нахъе вач1ин яги къасилахъ ун вач1ин лъик1аб буго дунялалдасаги, дунялалда жаниб бугебщинаб жоялдасаги. Алжанул х1урулг1иналъул к1аз лъик1аб буго дунялалдасаги дунялалда жаниб бугебщинаб жоялдасаги».

Алжаналда жаниб дуе щолеб к1удияб т1адег1анлъиялдаса кин мун нахъе ч1ван ч1олев агьлу-хъизан сабаблъун? Г1емераб замана бач1ого киналго гьадингоги хвезеги ругеб мехалъ.

Гьездаса дуда данде ч1валеб зах1матлъиги тущманлъиги, квешал т1абиг1аталги, гьезие щвезе кколеб бут1а борч1изе теялдалъун дудехун бугеб жах1даги, дур боц1и дагьлъани мун рехун тейги, дур х1ал хисиялдалдалъун дургун рокьи хинлъи жибго тейги.

Гьелдасаги к1удияб: дудаса гьел лъутула ахираталда руссунеб бак1алда. Къиямассеб къоялъ мискъала зараг1анасеб жоялъулги дур х1исаб суал бук1инеб буго. Гьезул щибав цоясеги бокьизе буго жалго хвасарлъизе, ва дуда раччизабизе гьезда т1ад ругел мунагьал.

Боц1иялъ кин мун джигьадалдаса нахъе ч1валев, гьеб т1асса унеб жоги бук1аго? Гьеб лъуг1идал гьалмагъзабиги дудаса лъутула, хъизамги бикьула, дургун бухьен бук1арав гьалмагъасги мун тола.

Метер къиямасеб къоялъ дуда гьикъизе буго боц1иялъул х1акъалъулъ; киса дуца гьеб т1алаб гьабураб, кибе дуца гьеб нафакъаде кьураб? Ц1акъ кутакаб зах1матаб суал буго гьеб, лъималазул бет1ер хъах1лъулеб, х1инкъиги ц1ик1к1унеб, гъунциги г1емерлъулеб, даг1баги кутаклъулеб, эбелалъ хахулеб лъимерги рехун толеб, гьеб къоялъул х1инкъиялъ къинай г1аданалъ лъимерги рехулеб къоялъ. Такъсирчаг1и симаялдалъун лъала гьеб къоялъ, х1ат1алги бет1ерги ккун уна гьел рачун. Бечедазул х1исаб суал гьабула г1емералъулги, дагьалъулги. Бечедаздаса мискинал 500 соналъ цере Алжаналъуре лъугьуна.

Аварагасул (салла ллагьу г1алайгьи ва саллам) х1адисалъги абулеб буго:

Дуда дур лъимер рак1алда щвараб мехалъ, гьесдаги гурх1араб мехалъ, дуда Аллагьасул раг1и рак1алде щвезе ккола. «Нужер боц1иги лъималги фитна буго, амма Аллагьасда аск1об к1удияб кири буго», - абураб раг1и. (Аттагъабун 15).

Аллагьасх1аги, Аллагь нилъеда ц1ик1к1ун гурх1арав вуго нилъер лъималаздаги, эбелалдасаги, инсудасаги, вацасдасаги инсул вацасдасаги. Кин Аллагьас гьев хьихьилеван гурх1улев вук1инч1евани эбелалъул чохьонивго вугеб мехалъ?

Кин мун г1одов ч1олев ниг1матазул рукъалдасаги, Аллагьасул мадугьаллъиялдасаги, лъималазе г1оло? Гьит1инав мехалъ мун гьесул ургъалида вук1уна, к1удияв г1урав мехалъги ургъел т1асса унаро; сахав мехалъ унтиялдаса х1инкъун, унтарав мехалъ хвалдаса х1инкъун.

Дуца гьесда адаб малъани гьесул ццин бахъуна, насих1ат гьабуни данде ч1ч1ола. Гьебгун цадахъ, гьезул бугеб г1акъуба кьеялъулги пикру гьабе.

Мун цеве ине ва вагъизе ккани х1инкъула, нафакъа кьезе ккани бахиллъула, дунял тезе ккани хьулал ц1ик1к1уна.

Лъимадуе г1оло дур фитнаби ц1ик1к1уна, амма дуца гьеб рик1к1унеб буго рах1мат-ц1облъун. Гьелдалъун балагь дуе к1одолъун буго, амма дуца гьеб ниг1матлъун рик1к1унеб буго.

Мунго къварилъиялда вук1ун, лъимер боххизе бокьула, гьесие хайир ккун мунго дармилъ къезе бокьула, дурго динар-диргьам дагьлъун, гьесул ц1ик1к1ине бокьула. Гьесие г1оло дуца т1аде босун буго бажарулареб, х1ал к1олареб жо. Гьев сабаблъун мун г1емераб къварилъиялдеги ккола.

Ва гьав фуланав чи! Дуца гьеб рек1елъа нахъе рехе, мунги гьевги вижарав халикъасдеги вусса. Мун хун хадув гьесие ризкъи кьеялъе таваккал т1аме, дуеги, гьесиеги ризкъи кьолесде. Ризкъи кьолев чи мун гуреблъиялъиги ва мун цевеса аниги жиндир ризкъи гьесдаса борч1уларелъиги к1очонги тоге.

Кин дуца Аллагьасде гьесул тадбир т1амун тараб гьаб ханлъиялда, мун хун хадув щай дуца Аллагьасде тадбир т1амун толареб? Духъ бугищ васасул тадбиралъул дагьабниги, г1емерабниги иш? Аллагьасул буго зобалги, ракьалги, гьелда гьоркьоб бугебги, Гьесде киналгоги руссуна.

Аллагьасх1аги, дуда бажаруларо гьесиеги дурго нафсалъеги муфаг1атги, заралги, хвелги, ч1аголъиги гьабизе, хун хадур т1аде рахъинаризеги дуда бажаруларо. Гьесул г1умро ц1ик1к1инабунги дуда бажаруларо. Хвалица мун тохлъукьего хабалъуве вачун уна, мунги лъугьуна дурго г1амалалъул асирлъун. Дуе хирияв васги дуда хадув бесдалавлъун хут1ула. Дур боц1иги ирсилаз бикьула, дуда гурх1арав вук1а, яги дур тущман вук1а. Дур хъизамги бикь-бикьула, дур ч1ужуги цойгиясе росасе уна.

Гьеб къиямясеб къоялъ дуца абизеги буго, «дун вук1аравани шагьидзабаздаса, дун Аллагьасда аск1ов к1удияб бергьенлъиялъ бергьине», - абун. Гьеб мехалъ дуда абизе буго, «киса дуе гьеб», - абун? Борч1араб борч1ана, пашманлъиги ц1ик1к1ана, мунги хут1ана дуцаго гьабураб г1амалгун цадахъ – лъик1аб батаниги гьеб г1амал, квешаб батаниги.

Дуца г1инт1аме, Т1адег1анав, Жинца мунагьал чурулев Аллагьасул раг1иялъухъе, дуе х1инкъи кьун бач1араб мун гуккиялдаса:

يَا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمْ وَاخْشَوْا يَوْمًا لَا يَجْزِي وَالِدٌ عَنْ وَلَدِهِ وَلَا مَوْلُودٌ هُوَ جَازٍ عَنْ وَالِدِهِ شَيْئًا إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ فَلَا تَغُرَّنَّكُمُ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا وَلَا يَغُرَّنَّكُمْ بِاللَّهِ الْغَرُورُ (33)

«Я гьал гIадамал! Нуж хIинкъа нужер БетIергьан Аллагьасдаса. Гьеб къиямасеб къоялъул гIазабалдасаги хIинкъа: инсуе васас гьабуралдалъун кумек бук1унареб гьеб къо, ва васасе инсуца гьабуларалдалъунги кумек бук1унареб. Аллагьасул къотIи хIакъаб къот1и буго, (гьедин бугелъул) нужги дунялалъул чIаголъиялъ гуккизе рукIунге, ва нуж гуккизе чlчIоге жинца гуккулеб шайтIаналъул макроялъе». (Лукъман, 31сурат, 33 аят).

Дур вас талих1 бугездаса вугони Аллагьас нуж алжаналда данде гьарула, талих1 къосараздаса вугони, биччан те гьабсаг1атго рат1алъизе; алжаналъул агьлуги жужах1алъул агьлуги данделъич1ого рук1ине. Гьединго, квешалги лъик1алги данделъич1огоги рук1ине.

Аллагьас гъазаваталде вахъани дуе шагьид хвел кьезе бегьула дуца гьесие шафаг1атги гьабула Аллагьасул изнуялдалъун. Гьеб мехалъ мун вук1уна, гьесдасаги ват1алъун, гьев хвасар гьавизе хьвадарав чилъун. Дур хьул лъе дуца гьев г1азабалдаса хвасар гьабулеб жоялде ва гьеб реххунги тоге. Къиямасеб къоялъ чи лъутизе вуго жиндирго вацасдаса, эбел-инсудаса, хъизан-лъималаздаса. Щибав чиясе г1ураб х1алт1и бук1ине буго гьеб къоялъ. Гьаб буго нилъее баянаб х1ужа. Аллагьас жиндие бокьарав чи бит1араб нухалде т1овит1ула.

Буссинабуна Абу Гlабдурах1маница