Киналго буссурбаби даг1ватчаг1и ккола, гьезул щивасда т1аддаб буго г1адамал бит1араб диналде ах1изе. Гьединлъидал, г1аммаб куцалъ киналниги бусурбабазеги, хасаб куцалъ даг1ватчаг1азеги чара гьеч1о гьанир рехсезе ругел, г1алимзабаз рихьизарурал шарт1ал ц1унич1ого. Гьединго гьал шарт1ал буссурбаби цолъиялъе сабабаллъунги рук1уна, т1адег1анав Аллагьасул изнуялдалъун.


1) Даг1ват гьабун Аллагьасде г1адамал ах1и ккола дунялалдаги ахираталдаги хвасарлъи, Аварагас Г1али асх1абасда абуна: «Дуца даг1ватги гьабун, Аллагьас цо чи исламалде т1овит1и лъик1аб буго дуе баг1арал варанаби (г1арабазул бищун хирияблъун рик1унеб бук1араб бечелъи) щвеялдасаги». Даг1ваталъухъ кириги щола гьеб бихьизабураб куцалъ гьабуни. Шарт1 гьеч1о гъов чияс ислам босун, бит1араб нухде вач1ин, амма даг1ватчияс жиндаго к1вараб жигар бахъизе ккола.

2) «Агьлу сунна вал жамааг1а» - цере рук1арал салафазул нух мух1кан гьабун, гъваридго гьеб бич1изе т1алабги гьабун, кинабго жо къуръан-х1адисалданги босун, гьелда рекъон, г1елмуялдасан даг1ват гьабуни, гьеб ц1унараблъунги бит1араблъунги бук1уна, Аллагьасул изнуялдалъун.

3) Киг1ан к1унги гьабулеб даг1ваталъулъ буссурбабазул цолъи ц1униги, буссурбаби рикь-рикьизабулел сабабаздаса рик1к1алъулаго жамаг1атал г1уц1иги ва гьел цолъизариги чара гьеч1еб жо буго.

4) Валаъ (рокьи) г1адамаздехун гьеч1ого диналдехун бук1ин. Г1адамал т1аса ун лъуг1ула амма дин т1аса унаро. Цин х1акъаб жо лъазе т1алаб гьабе, гьеб мехалъ х1акъаб жо лъица гьабулеб бугебалиги лъала. Цин г1аданги лъан хадуб гъосдасан кинабго къабул гьаби гуро. Цо чи вокьидал, бит1араб мекъабги хал гьабич1ого, гьес малъа-малъараб гьабун хьвади - гьеб буго гьаб заманаялъ буссурбабазулъ бугеб к1удияб унти.

5) Гьабулеб даг1ваталда цоцазе кумек гьабиялде ах1и. Кинабниги цоцазе кумек гьабиялде нилъ щвезабулеб щинаб жоялде ах1иги, цоцаздаса нилъ рик1к1ад гьабулеб, нилъеда гьоркьоб хилаф ккезабулеб щинаб жоялдаса рик1к1алъи. Хилафал ва цоцазда нилъ рихиналъе сабаблъун бук1унеб щинаб жоги рик1к1ад тун, цоцазе насих1атал кьей ва кумек гьаби.

Г1адилал исламиял жамаг1атазда гьоркьоб бук1ине кколеб жо буго:

а) цолъиги, цоцазда гьоркьор муг1амала гьабиги;
б) гьебги бук1инабизе к1веч1они - цоцазе кумек гьаби;
в) гьебги нилъеда бажарич1они даг1ба къец гьабич1ого цадахъ г1умру гьаби;
г) гьебги нилъеда бажарич1они ункъабилеб жо гьалаглъи бук1уна. (ред - гьеб нилъеда жакъа бихьулебги буго)

6) Жиндирго жамаг1аталъе таг1ассуб ккун гут1и. Кинабниги лъик1аб щинаб, цойгидал г1адамаз гьабураб жо къабул гьабун гьелда разилъи, гьеб шарг1алда данде кколеб бугебг1ан мехалъ. Амма гьеб ц1акъго к1одо гьабизе кколареб куцалъ к1одо гьабун яги гьит1ин гьабизе кколареб куцалъ гьит1ин гьабун бугеб мехалъниги хут1ун. Щибаб жоялъул жиндир даража бук1уна ва гьит1инаб жо к1одо гьабиги, к1удияб гьит1ин гьабиги – гьеб шарг1алда данде кколареб жо буго.

7) Фикъгьиялъул масъалабазулъ ккарал хилафазул х1асил цоцазе насих1аталги, бах1сал гьариги рук1ин бич1ч1и. Гьелъул х1асил бук1ине бегьуларо цоцаздехун даг1баги, рагъги гьаби.

9) Жив-живас гьоркьоса къот1ич1ого жиндирго гъалат1ал рит1изарун, нафсалда т1ад ч1ч1ей гьаби. Дие гьеб къвариг1унарин рак1алде ккезе бегьуларо лъиданиги. Бишасул Аварагас абулеб буго «Щибав инсан жиндир г1емерал гъалат1ал кколевлъун вуго, гьезул бищунго Аллагьасе рокьулел - ккарал гъалат1аздаса жидеца тавбу гьабулел руго». Цо-к1иго гъалат1 кколев гуро, Аварагас «г1емерал гъалат1ал кколевлъун вуго» - ян абулеб буго. Гьеб х1адисалъе нилъ мук1урлъич1они нилъер иманалъулъ кутакалда к1удияб щаклъи бук1уна.

10) Хилафалъул адабал ва цоцазулъ даг1бадиялъул аслаби гъваридго лъазари, гьеб к1иялъего къвариг1унел шарт1ал х1адури ва гьеб к1иялъулго шарг1алда бугеб к1варалъе мук1урлъи. Гьаб лъангут1и щаклъи гьеч1ого, буссурбаби рикь-рикьиялъе ругел сабабазул цояб ккола,.

11) Нилъер мурадалдаги, гьеб мурадалде нилъ щвезарулел васаилаздаги гьоркьоб бат1алъи гьаби, масала: даг1ват гьабун дин г1адамазухъе щвезаби ва шариг1ат ракьалда т1ад билъанхъизаби нилъер мурад буго, амма исламиял х1аракаталги, жамаг1аталги, цолъабиги гьелде нилъ щвезарулел васаилал руго.

12) Нилъерго мурадазда хисич1ого ч1ч1ей, васаилазда х1албихьиял гьарун гьелда ругьунлъи, шарг1алъул г1орхъиги бахинч1ого.

13) Фикъгьиялъул авлавиятазулъ (к1вар бугел цере ккезе гьабун гьабулел ишал) тартиб ч1езаби.

14)Цере тарихалда рук1аралги гьанже ругелги даг1ваталъул агьлуялъул х1албихьияздасан мисал боси. Г1араб мац1 лъалез «Рижалул фикри ва ддаг1вати » абураб т1ехь ц1али чара гьеч1ого. Нилъ кколаро г1адамал диналде ах1улезул т1оцересел, нилъеда цере аза-азар рук1ана даг1ваталъул агьлу. Гьел нилъедаса г1акъилалги, ц1одоралги, борцине лъалелги, дин бич1улелги, Аллагьасукь х1инкъулелги рук1ана. Гьездасан мисал босани нилъерги иш бит1ун ккезе рес ц1ик1к1ун бук1уна.

15) Умматалъул ч1ах1иял ва къуръан-х1адисалда нахъ рилъиналъул рахъалъ жал машгьурал г1алимзабазул х1урмат ва къадру гьаби, гьезухъаса г1елму боси, гьезул гьан кваназе (гъибат гьабун) гьезде мац1ал халат гьарунгут1и, гьезул къадруялде (честь) раккунгут1и, гьезул ниятазулъ шакдарун, гьеб мекъиса борцунгут1и, гьезде бугьтан г1унт1изабунгут1и. Амма гьезул цонигияздехун таг1ассуб кквейги данде кколаро.
Ракьалда т1ад цониги г1алимасул гъалат1ал камуларо, гьев вит1унги ккола ва гьесул гъалат1алги ккола. Гьесул гъалат1 гьесие тела, амма гьесул х1урматги, къадруги гьабила.

16) Буссурбабаздехун лъик1аб пикру гьаби, гьез абураб раг1и к1вараб куцалъ лъик1алде ц1азе ва бич1ч1изе т1алаб гьаби, гьезул г1айибал рахчи. Г1айиб ккарасе живго цох1о вугеб бак1алда гьеб насих1аталдалъун баян гьабиялдасаги гъафуллъизе бегьуларо.

17) Жиндир лъик1лъаби квешлъабаздаса г1емерав чи вугони гьесул квешлъаби лъиданиги бицинаро (гьеб гъибат ва к1удияб мунагь ккола) бициналъулъ маслах1ат бугеб бак1алданиги хут1ун. Амма жиндир лъик1лъабаздаса квешлъаби ц1ик1к1арав чиясул лъик1лъаби рицинаро г1амиял чаг1азе илтибас (жоба-гъубай) ккеларедухъ, ай гьев лъик1ав чи вугин ккун, лъач1ого гьесул квешал г1амалаздаги нахъ рилъинаредухъ.

18) К1алъаялъулъ шарг1иял алфазал (раг1аби) х1алт1изари, шай гурелъул гьел мух1каналги бит1араб, г1акъилаб маг1на кьолелги рук1уна, масала: «шура» абила «демократия» абиларо, «тартиб» абила «цоцазда хадуб гьаби» абиларо. (Ред - шураги, жакъа демократия абулеб жоги жиндир релъин бугин кканиги гьезул ч1ах1иял дандеккунгут1аби руго. Гьеб цого жойин абулез гъоркье рехизе ч1езе бегьуларо).

19) Фикъгьиял мазгьабаздехун бит1араб бербалагьи гьаби: гьеб буго ц1акъ к1удияб фикъгьияб бечелъи. Нилъеца гьеб ц1ализеги ц1алун гьелдасан мунфаг1ат босизе ккола, гьеб бит1ун бич1ч1изе т1алаб гьабизеги кола. Гьелда жаниб цоясдехун таг1ассубги ккун цойгияв имамасулсул раг1и нахъе рехизеги бегьуларо. Х1акъаб жоялда бугеб раг1иги лъил батаниги босун, заг1ифаб раг1и рик1к1ад тезе ккола. Къуръан-х1адисги гьанжесел г1адамазда бич1араб куцалъ гуро, цересел, жедеда бищунго лъик1 дин бич1улел салафазул бич1ч1иялдалъун бич1ч1изе ккола.

20) Западалдехун ва гьезул цебет1еялдехун бит1ун балагьи. Гьезул х1албихьияздалъун лъугьараб г1елмабаздасан файда босизе лъай. Амма файда босулаго исламияб диналъул г1акъидаялъе хилифлъизеги, гьелъул г1орхъаби рахинеги бегьуларо.

21) Даг1ват бат1а-бат1а гьабич1ого гьелъул агьлуялда мушавараги гьабун гьабизе ккеялъе мук1урлъи, ва даг1ват гьабулев чияс чара гьеч1ого мушавара гьабиялда хурхараб фикъгьиялъул масъалаби ц1ц1ализе ккей.

22) Жинцаго бицунеб жоялда г1амал гьабун, лъик1аб мисал бихьизаби. Даг1ватчи ккола жинцаго бицунеб жоялъул мат1у.

23) Даг1ват х1икматалдалъун ва лъик1аб, берцинаб ваг1заялдалъун гьаби.

24)Сабру жиндир сифатлъун лъугьинаби, щай гурелъул гьеб ккола Аварагзабазул (жидеда Аллагьасаул ссвалат салам лъеял) сифат, ва гьезул даг1ват цебехун иналъе сабабги.

25) Дин къвак1изабиялдасаги ва гьелъул г1аксиял х1асилаздасаги, унтабаздасаги рик1к1алъи ва шарг1алъул г1урхъабиги теч1ого к1вараб куцалъ г1адамазе бигьалъи гьаби.

26) Буссурманав чи вуго х1акъаб нух жинца т1алаб гьабулев чи. Х1акъаб нухда ях1 бахъи чара гьеч1еб жо буго. Х1акъаб раг1и бицине бажарулеб гьеч1они бат1улабниги бицинч1ого те.

27) К1ух1аллъиялдасаги, гьелъул х1асилаздасаги ц1уни. Гьелъие ругел г1иллаби ва гьеб сах гьабулеб къаг1идаби лъазаби.
28) Балъгояб хабар г1адамазда гьоркьоб т1обит1изабиялдасаги, гьелъ г1адамазда гьоркьоб толеб квешал асараздасаги ц1уни.

29) Г1адан ворцунеб роцен Аллагьасукь х1инкъиялдалъунги, лъик1ал г1амалал гьабиялдалъунги бук1ин лъай. Гьеб бук1унаро г1агарлъиялдалъун, жамаг1аталдалъун, тухумалдалъун, росоялдалъун, шагьаралдалъун, х1укуматалдалъун, наслуялдалъун ва гьел гурел цойгидалги жагьилзабаз к1вар кьолел жалаздалъун.

Г1абдульх1амид аль-Асарил «Важиз» абураб г1акъидаялъул т1ехьалдаса босараб.

Буссинабуна Абу Г1абдуллагьица

ИА GURABA