«Машариг1ул ашвакъ ила масариг1ил гъушакъ» абураб т1ехьалдаса къокъ гьабураб. Абу Закария ибну Нах1ас, 814 гь. соналъ Мисриялъул (Египет) Димят1 абулеб бак1алда шагьидлъана.

БисмиЛлагьи Ррах1мани Ррах1ими

Аллагьас къуръаналда абулеб буго:

Дуца абе Мух1амад (гьижра гьабич1ого рокъор ч1арал г1адамазда): - «Нужее нужер умумулги, васалги, ваццалги, нужер руччабиги, г1агарлъиги, гьединго нужеца х1алт1ун бак1арараб маг1ишатги, хайир бач1инаро абун х1инкъулеб даран базаралъул къайи- матах1ги, нуж жиндасан ч1ух1ун ругел нужер рукъзалги ратани хириял Аллагьасдасаги, Гьесул Расуласдасаги, Аллагьасул диналъе г1оло гъазават гьабиялдасаги нуж балагьун ч1аха нужедаго кинаб къодай бач1унеб абун. Аллагьас х1акъаб нухалда т1орит1уларо г1асияб, фасикъаб къавм. (Ат-тавба : 24)

Гьаб хирияб аяталъ г1ей гьабула, жиндирго боц1и-малалде ва агьлуялдеги вуссун ч1ун, джигьадалдаса хьул буссун, гьеб тарав чиясе. Нужеца гьелъул ххал гьабе ва г1акълуялъул бет1ергьаби.


Жеги Аллагьас къуръаналда абулеб буго:

Я гьал иман лъурал г1адамал! Аллагьасул Расулас джигьад гьабизе рахъа абун ах1араб мехалъ нуж щай ракьалда седарал г1адин бак1лъун ч1олел? Нуж ахиратги к1очон тун дунялалъул ч1аголъи т1асса бищун гьелда рак1 гъунищ ругел? Ахираталда бугеб алжаланалда данде ккун гьаб дунялалъул ч1аголъи ц1акъго файда гьеч1еб, къабих1аб жо буго.

Нуж Аллагьасул Расулгун цадахъ жигьад гьабизе рахъич1они Аллагьас нужее ц1акъ унтизабулеб г1азаб гьабила. Цинги нужги гьалаг гьарун Аллагьас нужер бак1алда цойги къавм гьабила, жидеца жигьадги гьабулел, Аллагьасеги, Гьесул Расуласеги жал мут1иг1лъулел. Нужеца Аллагьасе щибго зарал гьабуларо нуж джигьадалъе рахъич1огоян абун. Х1акълъунго Аллагь вуго жиндир кинабго жоялда х1ал к1олев. (Ат-тавба : 38-39)

Гьаб аяталда хурхун Къурт1убияс абулеб буго: - «Гьаб аят буго джигьад теялдаги, рокъов г1одов ч1ч1еялдаги, къват1иве вахъине г1едег1унгут1иялдаги Аллагьасдасан бугеб г1айиб ч1вай».

Имамас цо къавмалда амро гьабуни джигьадалде къват1ире рахъаян, гьел гьелдаса нахъе к1анц1ун ч1езе бегьуларо, Имамасул амроялда рекъон, гьезие джигьад фарзул г1айн ккола. Гьелъул х1акъалъулъ Аллагьас абулеб буго:

Аллагьасул Авараггун (свалат салам лъеяв) цадахъ Табукалъул гъазаваталда инч1ого рокъор ч1арал мунафикъзаби гьеб ишалдасан роххун руго. Гьезие рихулебги буго жидеца Аллагьасул диналъе г1оло жигьад гьабизе жидер нафсаздалъун ва жидер боц1и-малалдалъун. Гьез абулеб буго: - «Гьаб баг1арараб, бух1араб заманалъ гъазават гьабизе унге», - абун. Дуца абе Мух1аммад: - «Жужах1алъул ц1аялъул бух1и ва баг1ари ц1акъго ц1ик1араб буго», - абун. Жидеда гьеб жо бич1ч1улеб бук1араб ани гьел Авараггун цадахъ гъазаваталде рахъинаан.
(Дагьаб заманаялъ бук1унеб дуниялалъул бух1иги къварилъиги х1ехьелаан, абадияб ахираталъул алжаналъул ниг1матазда хьул лъун ва жужах1алдаса х1инкъун. Гьал г1адамал ц1акъго ах1макъал руго. Гьазул мисал буго ц1адалдаса лъутун гомгикье лъугьаразул, салул бух1и х1ехьеч1ого ц1адаре к1анц1аразулги).

Гьел роххун, релъун, рак1 гъун рук1а абе дагьабго заманаялъ, амма хадур жал г1одизе руго г1емераб заманаялъ гьаб дунялалда жидеца гьабураб купру-ширкалъул жазаъ ч1амулаго.

Т1адег1анав Аллагьас мун гьаб гъазаваталдаса т1аде вуссине гьавун гьел мунафикъазде аск1ов щвараб мехалъ, гьез дуда гьарани жал цадахъ рахъине изно кье абун цоги нухалъ мун гъазаваталда вахъунеб мехалъ, дуца гьезда абе Мух1аммад: «Нуж кидаго рахъунге дунгун цадахъ гъазават гьабизе ва нужеца кидаго Аллагьасул тушбабазда рагъги баларо дунгун цадахъ рахъун. (Нужее гьеб хиралъи бук1ине гьеч1о ва нуж гьелдаса мах1румлъарал руго). Нужеда амру гьабураб мехалъ Табукалъул гъазаваталде рахъа абун нужее бокьана рокъор г1одор ч1ун рук1ине. Гьанжеги нуж г1одорч1ун рук1а руччабигун ва лъималгун цадахъ»-абун. (Аллагь разилъи т1алаб гьабун Аллагьасул диналъе г1оло гъазават гьабулел муъминзаби руго х1акъикъиял бах1арзал, гьелгун цадахъ гьабила дица гъазават. Нуж руго ц1уял, х1алихьатал г1адамал, нуж руччабазда ва лъималазда цадахъ рук1а, гьеб буго нужер макъам).

Дуца как баге Мух1аммад гьел мунафикъазул цониги хварав чиясда, мун гьезул хабазда аск1ов вахъунги ч1оге. Гьел г1адамал руго жидеца Аллагьасдаги, гьесул Расуласдаги иман лъеч1ел, жал Аллагьасда г1ассиялъун ва фасикъаллъун хваралги руго. (Ат-тавба : 81- 84)

Мун балагье, дуда Аллагь гурх1аяв, гьаб кутакаб х1инкъи кьеялъухъе. Джигьадалдаса нахъе къарав чиясе, гьелдаса г1одор ч1аразе ва джигьадалъе нафакъа кьезе рихаразеги бугеб к1удияб г1одобег1анлъиялъухъеги балагье.

Гьал аятал рещт1ун ругониги мунафикъзабазул цо къавмазде (Табукалъул гъазаваталдаса жал нахъе къарал) кинниги гьелъул х1инкъи буго, гьезулалда релъараб пиша гьабурал киназего.

Гьал руго, джигьадалдаса г1одор ч1ей нахъе ч1ван рач1арал кьуч1ал х1адисал

Г1умар асх1абил вас Г1абдуллагьица аварагасдасан (свалла Ллагьу г1алайгьи ва саллам ) бицана. Аварагас (свалла Ллагьу г1алайгьи ва саллам ) абуна:

«Нужоца г1ина абураб даран- базарги гьабуни, г1ачиязул рач1ч1алги ккуни, рекьиялдаги нуж разилъани, джигьадги нужеца тани, Аллагьас нужеде г1одерег1анлъи биччала ва гьебги нужедаса бахъуларо нуж нужерго диналде т1ад руссун гурони».

Х1адисалъул маг1на:

- Г1адамаз, жидерго рекьиялде ва гьелдаго релъараб маг1ишаталдеги руссун, джигьад тараб мехалъ, Аллагьас гьезда т1аде тушман т1амула. Тушманасде данде рахъине нилъ х1адурунгут1иялъ ва дунялалъул маг1ишаталда разилъун ч1ч1еялъ, гьесул берда буссурбаби заг1ифаллъун рихьула ва нилъер х1ал бихьидал гьесие нилъги лъугьуна бигьаяб ишанлъун. Гьединлъидал Аллагьас нилъ г1одорег1ан гьарула, дунялалъул г1акъубаялде ккезеги гьарун. Гьелдаса нилъги хвасарлъуларо Аллагьас нилъедаго т1ад льураб жо нилъеца т1убан гурони. Гьебги ккола кафурзабазде джигьад гьаби, дин бахъун ч1езаби, исламалъеги, гьелъул агьлуялъеги квер бакъи.

Нуж нужерго диналде руссинег1ан абураб раг1иялъ нилъее баян гьабулеб буго, х1акълъунго джигьад тейги, гьелдаса руссун ч1ч1ейги, дунялалде гьет1иги, гьеб диналдаса къват1иве рахъин ва диналдаса ват1алъи бук1ин. Гьеб г1ела баянаб мунагьлъун Аллагьасукьа х1инкъулев чиясе.

Г1адамаз джигьад тани Аллагьас гьезда т1аде гьезие г1акъубалъун мискинлъи биччала. Мискинлъи бук1унаро боц1иялдалъун, мискинлъи бук1уна рак1ал мискинлъиялдалъун - киг1ан г1емераб боц1ц1и-мал жиндир бугониги, бахиллъиги хъант1иги т1аса унаро.

Абу Гьурайратица Аварагасдассан (свалла Ллагьу г1алайгьи ва саллам) бицана:

- «Бечелъи бук1унаро жиндир къайи г1емерлъиялдалъун, бечедлъи буго нафсалъул бечелъи».

Нилъеда г1адамазул х1акъикъат бихьулеб буго; - х1акълъунго гьел джигьадалдаса руссиндал, бат1и-бат1иял къаг1идаялъ маг1ишаталдеги т1алъидал (х1алалаб бук1а х1арамаб бук1а), Аллагьас гьезде рак1 мискинлъиги, хъант1иги, бахиллъиги т1аде т1амула. Гьеб мехалъ гьез жидедаго т1адал х1укъукъалги нахъе ч1вала. Гьезги кванала г1емерал х1арамал жал (налогалги, ришваталги, гьелда релъарабги). Дуниялалъул къайи-матах1 гьезда аск1об к1удияб, т1адег1анаб маг1на бугеб жолъунги лъугьуна.

Хъант1иялъ гьел г1одерег1ан гьарула. Ц1акъ дагьавха гьезда гьоркьов дуда ватизе вугев г1одобег1анлъиялъ жинда т1ад кверщел гьабич1ев чи. Гьев г1одевег1ан вук1уна жиндие ризкъи бач1унеб рахъалда вугев чиясда (начальник, директор) цеве. Боц1уда хъант1иялъги, гьеб борч1иялдаса х1инкъиялъги, гьев гьесул лагълъун лъугьуна.

Киг1ан кодоб боц1и-мал бугониги, загьиралда бечедав вугониги, х1акъикъаталда гьев мискинав вук1уна. Г1одобег1анлъиялъ гьесул рек1еда кверщел гьабун бук1уна. Г1одобег1анлъи гьениб жанибго ч1унги буго.

Хвалченалдалъун ризкъи т1алаб гьабулев муджагьид - гьесда киданиги факъирлъиги, г1одобег1анлъи хъат1уларо. Гъанимаялдалъун (трофей) жиндие ризкъи бач1унев муджагьид вуго рак1 бечедав, боц1и-малалъул рахъалъ мискинаб вугониги.

Гьаб Аллагьасул каламалъ гьесда щвей гьабула:

Аллагьас цоги къавм гьабила гьел муртадлъаразул бак1алда, Аллагьасе жал рокьулел ва жидее Аллагьги вокьулел. Жал муъминзабазда гурх1ун, гьезие х1елун рук1унел, кафурзабаздехун ц1акъ гучаллъун ва бах1арчияллъун рук1унел. (Аль-маидагь : 54)

Г1али Асх1абас абулеб буго жинда Аллагь разилъаяв:

- «Аллагьасул нухда гьабулеб джигьад - гьеб Алжаналъул нуц1буздаса цо нуц1а буго. Аллагьасул нухда джигьад тарав чиясде Аллагьас г1одобег1анлъиги, балагьалги риччала. Г1одевег1анлъиялъе гьев мук1урги гьавула».

Абу Гьурайратица Аварагасдасан (свалла Ллагьу г1алайгьи ва саллам) бицана :

- «Щив чи вугониги гъазават гьабич1ого хварав, ва гьеб гьабизе ниятги бухьинч1ев, гьев хвана нифакъалъул г1аркьелгун».

Жинда Аллагь разилъаяв Абу Умамат Багьилияс Аварагасдасан (свалла Ллагьу г1алайгьи ва саллам) бицана:

- «Щив чи вугониги жинца гъазават гьабич1ев, яги гьелъие чи х1адурич1ев, яги жиндир агьлуялъулъ гъазават гьабулев чи нахъе теч1ев, къиямасеб къо ч1елалдего Аллагьасул рахъалъан гьесда кутакаб балагь щвела».

Къурт1убиясе суал кьун буго:

- «Цо чияс щиб гьабилеб кинавго чияс гъазаваталъулъ к1арччанлъи гьабураб мехалъ?

- «Тушбабазул асирлъуда вугев чи эркен гьавуни гьес жинда т1ад бугелдаса ц1ик1к1унги гьабун бук1ина».

Джигьад гьабизе хьул лъурав чиясда т1адаб буго жиндирго нафсалъе джигьад гьабизе, гьеб рагъуе х1адуризе.

Г1илла бук1ун, джигьад гьабизе бажарич1ев чияс, цойги чи х1адурила, гьесие джигьадалъе х1ажатаб ч1езабила.

Буссинабуна Абу Г1абдурах1маница

ИА GURABA