Бергьенлъиялдаса буссурбабазул хьул къот1иялъе т1оцебесеб г1илла. Джиддаялъул Г1абду-ль-Г1азизиль ц1аралда бугеб университеталда, шариг1аталъул дарсазул муг1алим, Насих1 Г1ульванил т1ехьалдаса къокъ гьабун босараб.

Цебераг1и

Гьаб ахирияб заманаялда исламияб дин цебе т1езе къеркьеялде данде ч1олеб бищунго кlудияб данде чlеялдаса ккола, хьул къотlиялъул данде чlей. Батlалъи гьечlо, исламалъе гlоло жиб гьабулеб ва тlадегlанлъиялдеги, бергьенлъиялдеги жинца рачунеб щиб хlалтlулъ гьеб бугониги. Буссурбаби бергьине, гьезул рагlи тlадегlан букlине, шаргlалдалъун хlукму къотlизе, исламияб хlукумат базе бокьани, нилъер цоцадехун вацлъи цlикlкlине ккола ва цадахъ рекъон, жамагlаталда исламияб хlалтlи гьабизе ккола.

Жеги лъеберго сон бач1ев чиясе гьабуна дие т1оцебесеб лъимер. Дида гьеб сордо киданиги рак1алдаса унаро. Гьеб сордо рогьана бицине рекъеч1еб хеч1-хабаралда, гъибат-бугьтанги гьабулаго. Г1емерисеб мехалъ бицунев чилъун дун вук1ана, гьалмагъзабазги цо-цо раг1и рехун шавкъ бахинабулеб бук1ана. Дир «махщел» бук1ана г1адамазда т1ад велъанхъизе вав гьездасан кеп босизе. Г1адамазул къаг1идаби гьаризеги дикьа вахъунев чи вук1инч1о, гьаракь релъинабиялде г1унт1ун. Дие бат1алъи бук1унароан лъил къаг1ида гьабуниги. Цересел гьалмагъзабигицин ц1унарал рук1инч1о дица гьезул къаг1ида гьабиялдаса.

Т1ехь «Машариг1уль ашвакъ ила масариг1ил гъушакъ». Абу Закария ибну Нах1ас, 814 гь. соналъ Мисриялъул (Египет) Димят1 абулеб бак1алда шагьидлъана

БИСМИЛЛАГЬИ РРАХ1МАНИ РРАХ1ИМ

Т1адег1анав Аллагьас абулеб буго:

«Нужеда т1ад парзлъун гьабун буго кафуразда ва мушриказда рагъ бай, киг1анго нужее гьеб бокьулареб жо бугониги. Ва амма цо жо нужее риханиги гьелъул ахир нужеего лъик1аб бук1ине бегьула. Ва нужее цойги жо бокьула, гьелъул ахир нужее квешаб бук1инеги бегьула. Х1акълъунго Аллагьасда лъала, нужеда лъаларо» (аль бакъара:216)

БисмиЛлагьи Ррах1мани Ррах1ими. Щибаб рецц буго реццалъе мустах1икъав Жив гурони гьеч1ев т1адег1анав Аллагьасе. Ссвалат салам лъеги нилъехъе дин босун вач1арав Аллагьасул чапар Мух1аммадида, гьесул агьлуялда, асх1абзабазда ва гьесул нухдасан хьвадарал киналго муъминзабаздаги, гьелда хадуб…

Аллагьас жиндир хирияб каламалда абулеб буго:
…Х1акълъунго Аллагьас халкъалда бугеб лъик1абниги квешабниги х1ал хисизе гьабуларо гьеб халкъалъ жидецаго жидер х1ал хисизе гьабун гурони. (Сурату ар-Раг1д : 11)

Кинха бугеб жакъа нилъер х1ал? Бит1ахъего абуни Аллагьас нилъ г1одорег1ан гьарун руго ва нилъеда т1ад т1амун буго кафурзабазда гьоркьобги бищунго чорокабин абизе бегьулеб г1урусазул къавм.

БисмиЛлагьи Ррах1мани Ррах1ими. Щибаб рецц буго рецалъе мустах1икъав Жив гурони гьеч1ев т1адег1анав Аллагьасе. Ссвалат салам лъеги нилъехъе дин босун вач1арав Аллагьасул чапар Мух1аммадида, гьесул агьлуялда, асх1абзабазда ва гьесул нухдасан хьвадарал киналго муъминзабаздаги, гьелда хадуб…

Редакциялъул рахъалдасан: Джигьадалъул х1укмабазулги, гьелъул хиралъиялъулги, камилаб бич1ч1и г1адамазул гьеч1еблъиги х1исабалде босун, нижер пикру ккана машгьурав г1алимчи ибну Нах1асил «Машариг1ул ашвакъ ила масариг1ил гъушакъ» - абураб, т1ехь маг1арул мац1алде буссинабизе. Байбихьуда къокъго бицина иншааЛлагь гьесул г1умроялъул нухалъул. Хадуб дагь-дагьккун буссинабун, ц1ализе бигьаяб х1алалъ хъвазе буго иншааЛлагь.

Нижер мухбирас редакциялде бач1араб хабаралда рекъон, «Буйнакский РОВД» бандаялъул бет1ер, полковник Г1арип Г1алиев жанив вук1араб «Mercedes SLK» машина бикъараб бук1ун раг1ула. Гьединго машинаялда жаний Г1арипида цадахъ гьесул йокьулейги йик1ун йиго. Гьейги щварал ругъназдасан хванин бицана. К1иго ц1ураб магазин Калашниковасул автоматалъул биччан буго гьел жанир рук1арал машинаялде. Гьесул гьумер бат1а бахъизе лъалареб х1алалъ бук1ун раг1ула.

Ч1ик1аса, т1арикъаталъул устар Саг1ид Ацаевасул гьариялда рекъон Г1арип вукъун вуго тlасияб Гъазанущив, Сайфуллагь Къадил зияраталъув. Г1арипица цебего ц1ик1к1араб г1арац кьун бук1ун раг1улинги абулеб буго гьенив вукъизе живго теялъухъ. Сайфуллагь Къадил мадугьалихъ вукъиялъ жужах1алдаса хвасарлъизе хьул бук1ун батила факъирасул.

Г1алхул г1арабияв вач1ана Аварагасухъе (салла ллагьу г1алайгьи ва салам), гьес Аварагасда (салла ллагьу г1алайгьи ва салам) иман лъуна, гьесда хадувги вилъана, цинги, «дун дуда цадахъ гъазаваталде вахъина»,-ян абуна. Аварагас гьесул милат гьабизе асх1абзабазда т1ад къана.

Гъазаваталда щвараб давла бикьун Аварагас (салла Ллагьу г1алайгьи ва саллам) гьесухъе бут1а балагьизабуна. Гьесухъе жиндир бут1а щведал, гьес гьикъана: - Гьаб щиб жо кколеб?

Асх1абаз абуна: -Гьеб буго Аварагас (салла ллагьу г1алайгьи ва салам) дуе кьураб бут1а.

БисмиЛлагьи Ррах1мани Ррах1ими. Щибаб рецц буго рецалъе мустах1икъав Жив гурони гьеч1ев т1адег1анав Аллагьасе. Ссвалат салам лъеги нилъехъе дин босун вач1арав Аллагьасул чапар Мух1аммадида, гьесул агьлуялда, асх1абзабазда ва гьесул нухдасан хьвадарал киналго муъминзабаздаги, гьелда хадуб…

Хириял диналъул вацал ва яцал, жакъа г1емерисез кьолеб суал буго, -бегьуларищха кеч1-бакъаналъухъ г1енеккизе,-абун? Лъалеб бук1ахъе, гьеб суалалъе цебего жаваб кьун бук1ана, х1акъаб раг1иялда нахъ рилъиналдалъун машгьурал г1алимзабаз. Кин бугониги, камулел гьеч1о жакъа г1адамал, цо-цо г1алимзабазул гъалат1азда нахърилъун кеч1-бакъан бегьизабураблъун рик1к1унел, руго г1енеккич1они лъик1 бук1инаанин рик1к1унелги.

Ибну Раджабил Хlанбали т1ехьалдаса къокъ гьабун босараб
                          

                              Цебераг1и:
Имам Ах1мадил мазгьабалъул к1удияв факъигь, мух1аддис, историк, ваг1зачи, Г1абдурах1ман ибну Ах1мад ибну Раджаб ибну Х1усайн ибну Мух1аммад  Абул баракат  Масг1уд  Ассулаали   ал  Х1анбали.
      
Гьавуна Багъдадалда  гьижрияб 736  соналъул рабиг1ул авалалъ, г1умро гьабуна ва хвана  Дамаскалда.
Гьев вук1ана, дуниял тарав, вараг1 ц1унурав,  бат1а ч1еялдехун гьесарав,  къанаг1ат гурого г1адамасухъе т1аде-гъоркье ваккуларев чи. Инсанасул г1айибал рат1а гьариялъул рахъалъ гьесул бугеб г1ат1идаб лъаялъги, т1ахьаздехун бугеб рокьиялъги вук1ана гьев гьедин. Г1ибадат, тагьажудал ц1ик1к1арав чиги вук1ана гьев.

Ух1удалъул гъазаваталда шайт1аналъ ах1ана:- «х1акълъунго Мух1амад (свалла Ллагьу г1алайгьи ва саллам) хвана абун. Асх1абзаби рагъги тун, риха-хочун рук1ана. Гьеб мехалъ Назрил вас Анасица ах1ана, нуж щай рагъуларел абун? Гьез жаваб кьуна Авараг (свалла Ллагьу г1алайгьи ва саллам)  ч1ван вуго абун. Анасица абуна; - Авараг (свалла Ллагьу г1алайгьи ва саллам)  ч1ван хадуб нужее г1умро щибизе, гьев хварав бак1алда нужги хва абун. Ле къавм, Авараг (свалла Ллагьу г1алайгьи ва саллам) ч1ван ватани, гьесул Бет1ергьан Аллагь ч1ван гьеч1о. Авараг (свалла Ллагьу г1алайгьи ва саллам)  вагъулев вук1арав жоялъе г1оло нужги рагъе. Бет1ергьан Аллагь, дица г1узру бачунеб буго, гьаз (асх1абзабаз) абулеб бугеб раг1удаса, гьал кафурзабаз гьабулеб жоялдасаги дун вац1ц1ад вуго.

БисмиЛлагьи Ррах1мани Ррах1ими. Щибаб рецц буго рецалъе мустах1икъав Жив гурони гьеч1ев т1адег1анав Аллагьасе. Ссвалат салам лъеги нилъехъе дин босун вач1арав Аллагьасул чапар Мух1аммадида, гьесул агьлуялда, асх1абзабазда ва гьесул нухдасан хьвадарал киналго муъминзабаздаги, гьелда хадуб…
Аллагьас къуръаналда абулеб буго:
Я гьав Бичасул авараг! Дуца муъминзабазул рак1 гьесизабе кафурзабазда рагъ гьабизе. Нужер Аллагьасда иман лъун рагъда сабру гьабулев къого чи вугони, гьел бергьине руго к1инусго тущманасда т1ад. Нужер нусгояв вугони азарго кафурчиясдасаги бергьине руго. Гьеб къавм бугелъул, жидеда щибго жо бич1ч1улареб, ах1макъаб къавм. (Сурату аль-Анфал 65)